Tagarchief: angst begrijpen

Wat Is De Oorzaak van Mijn Angst? Deel 2/3 – Langzaam Gestoofd

In het vorige artikel hebben we één mogelijke oorzaak besproken voor het ontstaan van angst: het meemaken van één pijnlijke gebeurtenis. We hebben deze oorzaak benoemd als de “snelkookpan”.

De behandeling van angst in het geval van de snelkookpan is eenvoudig: verwerk de gebeurtenis die aan de basis ligt van het ontstaan van de angst en de druk is snel van de ketel.

Bij de meeste cliënten is de link met het verleden echter niet zo duidelijk.  Er is dan eerder sprake van een langzaam opwarmende ketel.  Het kookpunt wordt niet bereikt door snelle verhitting, maar door een subtiele opéénstapeling van ervaringen over een langere periode.  Of nog anders: je wordt zonder het te weten langzaam gestoofd.

Cliënte Els – Een Levensecht Voorbeeld

Els, een jongedame van 24, meldt zich aan in mijn praktijk na het ervaren van een hevige paniekaanval in de auto.  Els was op weg naar het werk in Brussel toen ze plots in de file overvallen werd door een bijzonder onbehaaglijk en niet te plaatsen gevoel. Het begin van een lange lijdensweg voor Els.

“Waarom ik”, vraagt Els zich af?
“Wat verklaart al deze ellende?”
“Ik heb toch een gelukkige jeugd gehad?”
“Ik heb toch geen trauma’s meegemaakt”?

In de sessie bekijken we samen de situatie vanuit verschillende invalshoeken.

  • De angst is op het eerste zicht niet in een bijzondere context ontstaan.
  • Els is al twee jaar gelukkig samen met haar vriend.
  • Ze doet haar job graag.
  • Ze heeft een bruisend sociaal leven en voldoende ontspanning.
  • Ze houdt van dansen, koken en reizen.
  • Het contact met haar familie is los en aangenaam.

Case closed? Absolutely not! Els lijdt, dat is duidelijk! Ja, zelfs met haar fijne relatie, leuke familie en toffe vrienden! We dienen dus verder te kijken dan onze therapeutische neus lang is…

Niet de Snelkookpan, maar de Stoofpot …

De oorzaak van de angst bij Els ligt niet bij duidelijk te benoemen trauma’s, maar ligt meer verborgen. Volg maar even mee:

Michel: Als je terugblikt op de eerste confrontatie met je angst wat is dan nu nog het allermoeilijkste beeld om naar te kijken? Wat vat het voor jou allemaal samen?

Els: [lange pauze] het moment dat ik niet meer lijk te kunnen ademen denk ik [pauze] nee, wacht! Eigenlijk net ervoor.  Ja, klopt. Ik zie mezelf nu in de auto zitten op het moment dat ik denk: “en wat als ik een ruk aan mijn stuur zou geven en iemand zou aanrijden?”

Michel: Ok, ik merk dat de angst komt opzetten hé?

Els: Ja, dit is best wel heftig.

Michel: Neem je tijd & zeg maar wanneer het OK is om verder te gaan.

Els: OK.

Michel: Als je even bij die scène blijft … dat precieze moment … welke overtuiging over jezelf komen er dan nu op?

Els: Ik denk dat ik een fout ga maken?

Michel: Een fout maken?  Hoe zou je iemand omschrijven die een serieuze fout maakt?  Let vooral op hetgeen jouw gevoel je wil doen laten geloven hier  …

Els: OK, wel, tgoch.  Wacht! Aaw.  Het is mijn schuld! Het is mijn schuld!

Michel: Maakt “IK BEN schuldig” het beeld nog erger?

Els: Absoluut.  Er komt verdriet op. Veel verdriet. Zeg, wat is dat hier! [weent]

Michel: ik weet dat het geen leuke ervaring is, maar kan je even kijken wat er spontaan in je opkomt als je bij dit verdriet blijft?  Laat je eens even meedrijven op deze golf en observeer gewoon wat er opkomt …

Els: Gek … [pauze] ik denk aan iets van vroeger met mijn jongere broertje. Ik diende op hem te letten toen ik tien was.  Mijn mama ging snel boodschappen doen.  Het was de eerste keer dat ik op hem mocht letten en ik was best wel fier op mezelf.  Toen mijn broertje mama terug zag komen rende hij plots de straat op.  Ik kon hem niet meer tegenhouden. Gelukkig kon mama  hem met de auto ontwijken.  Er is gelukkig niks gebeurd.

[pauze] ik zie mijn mama nu voor mij die heel kwaad wordt! Daarom voel ik me zo schuldig! Ik dacht dat het allemaal mijn fout was!

… etc …

Els beschrijft naast deze gebeurtenis nog een reeks andere ervaringen die het thema ‘ik ben schuldig’ hebben bevestigd en versterkt. We pakken één voor één deze ervaringen aan.  De klachten van Els verdwijnen volledig na twee maanden therapie.

Met andere woorden …

De angstaanval in de auto is niet verbonden aan klassieke trauma’s (in de enge zin van het woord). Els heeft namelijk nog nooit een auto- ongeval meegemaakt of bijvoorbeeld effectief iemand omver gereden.

De angstaanval van Els verwijst wel op een indirecte manier naar één (maar vaak meerdere) kleinere ervaringen die de ketel langzaam hebben doen opwarmen tot een kookpunt.

De verklaring is eenvoudig. Een kinderbrein kan namelijk op momenten van stress een gebeurtenis niet altijd plaatsen op de manier waarop volwassenen dit doen.  Dit kan dan leiden tot de vorming van een mini- traumatisch geheugennetwerk dat niet goed geïntegreerd wordt in het brein.

Wanneer we vervolgens in ons latere leven worden geconfronteerd met situaties die patroonmatig lijken (bv: qua context of gevoel) op situaties uit het verleden dan kan dit dezelfde onverwerkte geheugencapsules opnieuw activeren, samen met de opgeslagen, emotionele reacties.

Conclusie

Weet je dus niet onmiddelijk waar je angst vandaan komt, dan kan dit een tweede, mogelijke piste zijn.

Even samenvatten:

  • Verlammende angst ontstaat niet enkel wanneer we grote en duidelijke trauma’s hebben meegemaakt.
  • Kleine, aanslepende (maar niet minder vervelende) ervaringen kunnen leiden tot een opéénstapeling.
  • Deze opéénstapeling kan tenslotte leiden tot klachten in het heden.

Volgende keer …

In het volgende stukje gaan we verder op de verschillende oorzaken van angst.  We bekijken aan de hand van een concreet voorbeeld hoe angst kan ontstaan zonder dat er (ogenschijnlijk) een reeks aan herinneringen aan de basis liggen van je lijden.

We zullen het hebben over een bijzonder intelligent beschermingsfenomeen van het brein: dissociatie.

Een beetje vaderlijk advies …

Terg jezelf niet door hard op zoek te gaan naar de oorzaken van je angst.  Soms liggen deze oorzaken voor de hand, soms minder en … soms (tijdelijk) totaal niet.  Dit wordt je wel duidelijk op termijn, maar give yourself a break 😉

Als je merkt dat je duizelig of onwel wordt , stop dan onmiddellijk. Het is niet de bedoeling zijn dat je een kookpunt bereikt zonder een beetje hulp van buitenaf! Forceer jezelf dus niet! De belangrijkste bondgenoot is namelijk je lichaam.  Luister ernaar!

Ik wens je veel succes,

Warme groet!

Michel

Vond je dit artikel boeiend?

Als je dit (of een ander) artikel boeiend vindt of waardevol acht voor een vriend(in), familielid of kennis, aarzel dan niet om het met hen te delen of door te sturen.

Angst begrijpen

Adviezen bij Angst die Wél Werken + 4 Tips

Angst begrijpen

Trek het je minder aan!
Ga wat meer sporten!
Ga gewoon wat vroeger slapen
Neem vrijaf en doe gewoon eens iets voor jezelf …

Komen bovenstaande uitspraken je ook bekend voor?  Voel jij je ook gefrustreerd en onbegrepen als je bovenstaande adviezen voor de honderdste keer over je heen krijgt? Dan ben je zeker niet alleen.

Natuurlijk bedoelt je vriend, vriendin of hulpverlener het goed … alleen werken dergelijke adviezen niet. Dit komt omdat er een belangrijke inschattingsfout wordt gemaakt:

Angst = schrik

Nochtans heeft angst weinig te maken met schrik! Er bestaat immers een wezenlijk verschil tussen beide fenomenen.  Dit verschil is echter zeer belangrijk om angstproblemen beter te kunnen behandelen.

Nee, Angst is Echt Wel Geen Schrik …

Mensen kunnen een verklaarbare (maar niet minder onaangename) dosis aan stress ervaren wanneer ze een toespraak dienen te geven op hun trouwfeest of een examen dienen af te leggen. Desalniettemin blijven deze onaangename gevoelens relatief beheersbaar.

Het is duidelijk aan welke situatie deze gelinkt zijn. Ze verdwijnen vaak ook weer snel na de gevreesde situatie. Tenslotte bepalen ze niet het volledige leven van de persoon. In het bovenstaande geval zou ik dan ook eerder spreken van ‘schrik’.

Angst daarentegen is van een geheel andere orde.

Mensen met een angststoornis worden bestookt met onaangename gevoelens en sensaties. Soms zijn deze gevoelens gelinkt aan een situatie (bijvoorbeeld bij specifieke fobieën of sommige sociale angsten), maar rapporteert de persoon desalniettemin dat ze buitenproportioneel zijn.

In andere gevallen komen de gevoelens als een donderslag bij heldere hemel, genre: je bent lekker aan het rijden in je auto en plots ervaar je een allesoverheersende angst om de controle te verliezen, gek te worden of dood te gaan.

Allesbehalve schrik dus en bijgevolg ook niet zomaar aan te pakken met een dagje vakantie of een frisse boswandeling.

Goed bedoeld, maar Onaangepast en Kwalijk Advies

Hoewel doorsnee- advies goed kan werken bij mensen met beheersbare schrik, is het onvoldoende en zelfs inadequaat voor personen met een angstproblematiek.

De breinregio’s die verantwoordelijk zijn voor het aanzetten van de onderliggende ‘angst’ liggen namelijk dieper in het brein, zijn evolutionair ouder zijn & laten zich niet zo eenvoudig ‘temmen en afzetten’.

Het brein wil er namelijk ERG ZEKER van zijn dat de kust ‘veilig’ is. De angst die wordt ervaren als deze systemen actief zijn voelt dan ook een pak bevreemdender en existentiëler aan dan een eenvoudig te verklaren schrik voor een specifieke situatie.

Bijgevolg zijn de standaardinterventies rond sporten, slapen, … niet genoeg om de onderliggende angst te kunnen counteren.

Als kwalijk gevolg kunnen deze cliënten bovendien een nieuw gevoel van machteloosheid ervaren: “oh nee, meer slapen en gaan wandelen helpt niet … zie je wel, ik ben vast dus die ene, hopeloze en uitbehandelde cliënt!!”. Het goedbedoelde advies maakt het meestal enkel maar erger.

Beter een Luisterend Oor, dan een Adviserende Mond 🙂

In eerste plaats helpt het om de persoon met angst meer inzicht te geven in wat angst is en wat de typische gevoelens, sensaties en gedachten van angst zijn.

Veel mensen met een angstproblematiek hebben namelijk veel angst voor de (gevolgen van) angst. Ze vrezen dat ‘het’ allemaal uit de hand zal lopen en ze bijgevolg gek zullen worden en dood zullen gaan. Door deze gedachten echter te kaderen als pogingen van het brein om bewuste grip te krijgen op alle vreemde sensaties die door een structuur in het middenbrein wordt geproduceerd kan er op een indirecte manier een groter gevoel van controle komen.

Als je dit belangrijke inzicht hebt, hoef je ook niet meer nodeloos te vechten tegen (de sensatie van) angst.  Het wordt immers steeds meer duidelijk dat de ‘angst’ wordt geproduceerd in je eigen lichaam.

Het helpt ook om je vriend, vriendin of partner te helpen deze logica te helpen ontrafelen op een rustige en hoopvolle manier.  Op momenten waarbij de angst door de persoon zijn of haar lijf raast, is het namelijk niet altijd evident om deze ‘kennis’ opnieuw uit het geheugen te halen.

Een luisterend oor is dus belangrijker dan een adviserende mond. Door actief te luisteren wordt de persoon fundamenteel erkend in zijn lijden. Door oprecht te benoemen dat het een zeer moeilijke en moedige opdracht moet zijn om zowel intense angst te doorstaan PLUS een leven te leiden krijgt de persoon minder het gevoel zwak of incompetent te zijn.

Conclusie (in vier puntjes)

  1. Zet je ideeën over ‘angst’ aan de kant als je nog nooit een hevige angst hebt ervaren.
    Angst is geen schrikje.
  2. Beperk die standaardadviezen en kies voor een luisterend oor.
  3. Erken de moeilijkheid die een persoon heeft om (anders) met angst om te gaan
  4. Help de persoon de achterliggende logica van angst te begrijpen.