Tagarchief: angst

Gedragstherapie Werkt Niet bij Mij … Ben ik Nu Gedoemd?

Op de website van de VRT vond ik deze week een artikeltje terug rond angstproblemen, meer bepaald specifieke fobieën (bv: spinnenangst). De aanpak bij voorkeur is daarbij gedragstherapeutisch, namelijk het opzetten van blootstellingsexperimenten:

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/04/09/fobieen–wanneer-de-angst-te-groot-wordt/

Aan de hand van zo’n oefeningen (exposure) kan gaandeweg het brein leren dat de verwachte ramp niet optreedt. Exposure levert goede resultaten op wanneer het in combinatie wordt gegeven met goede psychoeducatie (uitleg over angst) en een aantal oefeningen die mensen leren hun gedachten – of beter nog catastrofale interpretaties van de gevreesde situatie – onder de loep te nemen en te veranderen.

De Eeuw van Cognitieve Gedragstherapie – Goed en Slecht Nieuws …

Het goede nieuws is, dat een aantal mensen heel goed reageert op cognitieve gedragstherapie. Het slechte nieuws echter … en dat kan je ook lezen in het artikel … is dat er ook een groot aantal mensen rondlopen waarbij deze standaardinterventies niet of niet genoeg helpen. Maar wil dit zeggen dat het dan onmogelijk is er vanaf te geraken? Want dat is vaak de interpretatie die deze grote groep van “onbehandelbare” cliënten dreigt te geloven na het bezoeken van tig gedragstherapeuten.

Het antwoord is simpelweg: neen.

Het slechte nieuws echter … en dat kan je ook lezen in het artikel … is dat er ook een groot aantal mensen rondlopen waarbij deze standaardinterventies niet of niet genoeg helpen. Maar wil dit zeggen dat het dan onmogelijk is er vanaf te geraken? Want dat is vaak de interpretatie die deze grote groep van “onbehandelbare” cliënten dreigt te geloven na het bezoeken van tig gedragstherapeuten.

CGT is op dit moment inderdaad de meest onderzochte therapie. Klopt. Maar dat wil niet zeggen dat het ook de meest effectieve therapie is om alle angstproblemen aan te pakken.

Cognitieve gedragstherapie levert zeker zijn bijdrage, wanneer we inwerken op factoren die de angst onderhouden, maar het zegt ons weinig tot niks over het aanpakken van de onderliggende oorzaken, terwijl hier toch al heel wat over gepubliceerd is.

Therapieën zoals EMDR werken actief in op de oorzaken die de angst triggeren

Door de komst van therapieën zoals EMDR – en het stijgend aantal onderzoeken rond bijvoorbeeld de rol van pijnlijke herinneringen – is het mogelijk eindelijk iets te doen aan de oorzaken van de angst.

Door aan de oorzaken van je angst te werken kan je de angstrespons bij de wortel aanpakken waardoor het niet meer nodig is huiswerkoefeningen te gaan doen om de angst te leren uitdoven.

EMDR (en andere memory reconsolidation therapieën) gaan tenslotte ook verder dan het werken rond pijnlijke herinneringen in het verleden. Het kan perfect ingeschakeld worden om gevreesde rampen van hun emotionele lading te doen bij paniekaanvallen, vreselijke doemscenario’s die opborrelen bij mensen met OCS naar 0 te brengen, helpen in het installeren van veilige hechtingservaringen bij complex trauma en zelfs gevoelens van diep wantrouwen naar anderen aan te pakken en te integreren.

Want angst voor vliegtuigen is soms … inderdaad … een eenvoudige fobie … maar het kan ook verwijzen naar iets geheel anders. Blootstelling aan ‘reizen’ zal dan de angst niet doen laten verdwijnen, want het is slechts het topje van de ijsberg.

Meer weten over oorzaken van angst?

Check dan deze artikel-reeks:

  1. http://angstvrij.be/website/wat-is-de-oorzaak-van-mijn-angst-deel-13-de-snelkookpan/
  2. http://angstvrij.be/website/wat-is-de-oorzaak-van-mijn-angst-deel-23-langzaam-gestoofd/
  3. http://angstvrij.be/website/wat-is-de-oorzaak-van-mijn-angst-niet-alle-wonden-zijn-zichtbaar-deel-33/

Conclusie

Er is meer in het leven dan cognitieve gedragstherapie. Natuurlijk is het een te overwegen aanpak, met tal van voordelen en onderbouwd wetenschappelijk bewijs.  Maar laat ons niet zover gaan dat het de enige aanpak is om iets te doen aan angst.

Nieuwe therapieën (zoals EMDR) bieden namelijk relevantere en interessantere perspectieven om niet enkel de onderhoudende, maar ook de veroorzakende factoren aan te pakken.

Met andere woorden: er is dus altijd hoop!

Wat Is De Oorzaak van Mijn Angst? Deel 2/3 – Langzaam Gestoofd

In het vorige artikel hebben we één mogelijke oorzaak besproken voor het ontstaan van angst: het meemaken van één pijnlijke gebeurtenis. We hebben deze oorzaak benoemd als de “snelkookpan”.

De behandeling van angst in het geval van de snelkookpan is eenvoudig: verwerk de gebeurtenis die aan de basis ligt van het ontstaan van de angst en de druk is snel van de ketel.

Bij de meeste cliënten is de link met het verleden echter niet zo duidelijk.  Er is dan eerder sprake van een langzaam opwarmende ketel.  Het kookpunt wordt niet bereikt door snelle verhitting, maar door een subtiele opéénstapeling van ervaringen over een langere periode.  Of nog anders: je wordt zonder het te weten langzaam gestoofd.

Cliënte Els – Een Levensecht Voorbeeld

Els, een jongedame van 24, meldt zich aan in mijn praktijk na het ervaren van een hevige paniekaanval in de auto.  Els was op weg naar het werk in Brussel toen ze plots in de file overvallen werd door een bijzonder onbehaaglijk en niet te plaatsen gevoel. Het begin van een lange lijdensweg voor Els.

“Waarom ik”, vraagt Els zich af?
“Wat verklaart al deze ellende?”
“Ik heb toch een gelukkige jeugd gehad?”
“Ik heb toch geen trauma’s meegemaakt”?

In de sessie bekijken we samen de situatie vanuit verschillende invalshoeken.

  • De angst is op het eerste zicht niet in een bijzondere context ontstaan.
  • Els is al twee jaar gelukkig samen met haar vriend.
  • Ze doet haar job graag.
  • Ze heeft een bruisend sociaal leven en voldoende ontspanning.
  • Ze houdt van dansen, koken en reizen.
  • Het contact met haar familie is los en aangenaam.

Case closed? Absolutely not! Els lijdt, dat is duidelijk! Ja, zelfs met haar fijne relatie, leuke familie en toffe vrienden! We dienen dus verder te kijken dan onze therapeutische neus lang is…

Niet de Snelkookpan, maar de Stoofpot …

De oorzaak van de angst bij Els ligt niet bij duidelijk te benoemen trauma’s, maar ligt meer verborgen. Volg maar even mee:

Michel: Als je terugblikt op de eerste confrontatie met je angst wat is dan nu nog het allermoeilijkste beeld om naar te kijken? Wat vat het voor jou allemaal samen?

Els: [lange pauze] het moment dat ik niet meer lijk te kunnen ademen denk ik [pauze] nee, wacht! Eigenlijk net ervoor.  Ja, klopt. Ik zie mezelf nu in de auto zitten op het moment dat ik denk: “en wat als ik een ruk aan mijn stuur zou geven en iemand zou aanrijden?”

Michel: Ok, ik merk dat de angst komt opzetten hé?

Els: Ja, dit is best wel heftig.

Michel: Neem je tijd & zeg maar wanneer het OK is om verder te gaan.

Els: OK.

Michel: Als je even bij die scène blijft … dat precieze moment … welke overtuiging over jezelf komen er dan nu op?

Els: Ik denk dat ik een fout ga maken?

Michel: Een fout maken?  Hoe zou je iemand omschrijven die een serieuze fout maakt?  Let vooral op hetgeen jouw gevoel je wil doen laten geloven hier  …

Els: OK, wel, tgoch.  Wacht! Aaw.  Het is mijn schuld! Het is mijn schuld!

Michel: Maakt “IK BEN schuldig” het beeld nog erger?

Els: Absoluut.  Er komt verdriet op. Veel verdriet. Zeg, wat is dat hier! [weent]

Michel: ik weet dat het geen leuke ervaring is, maar kan je even kijken wat er spontaan in je opkomt als je bij dit verdriet blijft?  Laat je eens even meedrijven op deze golf en observeer gewoon wat er opkomt …

Els: Gek … [pauze] ik denk aan iets van vroeger met mijn jongere broertje. Ik diende op hem te letten toen ik tien was.  Mijn mama ging snel boodschappen doen.  Het was de eerste keer dat ik op hem mocht letten en ik was best wel fier op mezelf.  Toen mijn broertje mama terug zag komen rende hij plots de straat op.  Ik kon hem niet meer tegenhouden. Gelukkig kon mama  hem met de auto ontwijken.  Er is gelukkig niks gebeurd.

[pauze] ik zie mijn mama nu voor mij die heel kwaad wordt! Daarom voel ik me zo schuldig! Ik dacht dat het allemaal mijn fout was!

… etc …

Els beschrijft naast deze gebeurtenis nog een reeks andere ervaringen die het thema ‘ik ben schuldig’ hebben bevestigd en versterkt. We pakken één voor één deze ervaringen aan.  De klachten van Els verdwijnen volledig na twee maanden therapie.

Met andere woorden …

De angstaanval in de auto is niet verbonden aan klassieke trauma’s (in de enge zin van het woord). Els heeft namelijk nog nooit een auto- ongeval meegemaakt of bijvoorbeeld effectief iemand omver gereden.

De angstaanval van Els verwijst wel op een indirecte manier naar één (maar vaak meerdere) kleinere ervaringen die de ketel langzaam hebben doen opwarmen tot een kookpunt.

De verklaring is eenvoudig. Een kinderbrein kan namelijk op momenten van stress een gebeurtenis niet altijd plaatsen op de manier waarop volwassenen dit doen.  Dit kan dan leiden tot de vorming van een mini- traumatisch geheugennetwerk dat niet goed geïntegreerd wordt in het brein.

Wanneer we vervolgens in ons latere leven worden geconfronteerd met situaties die patroonmatig lijken (bv: qua context of gevoel) op situaties uit het verleden dan kan dit dezelfde onverwerkte geheugencapsules opnieuw activeren, samen met de opgeslagen, emotionele reacties.

Conclusie

Weet je dus niet onmiddelijk waar je angst vandaan komt, dan kan dit een tweede, mogelijke piste zijn.

Even samenvatten:

  • Verlammende angst ontstaat niet enkel wanneer we grote en duidelijke trauma’s hebben meegemaakt.
  • Kleine, aanslepende (maar niet minder vervelende) ervaringen kunnen leiden tot een opéénstapeling.
  • Deze opéénstapeling kan tenslotte leiden tot klachten in het heden.

Volgende keer …

In het volgende stukje gaan we verder op de verschillende oorzaken van angst.  We bekijken aan de hand van een concreet voorbeeld hoe angst kan ontstaan zonder dat er (ogenschijnlijk) een reeks aan herinneringen aan de basis liggen van je lijden.

We zullen het hebben over een bijzonder intelligent beschermingsfenomeen van het brein: dissociatie.

Een beetje vaderlijk advies …

Terg jezelf niet door hard op zoek te gaan naar de oorzaken van je angst.  Soms liggen deze oorzaken voor de hand, soms minder en … soms (tijdelijk) totaal niet.  Dit wordt je wel duidelijk op termijn, maar give yourself a break 😉

Als je merkt dat je duizelig of onwel wordt , stop dan onmiddellijk. Het is niet de bedoeling zijn dat je een kookpunt bereikt zonder een beetje hulp van buitenaf! Forceer jezelf dus niet! De belangrijkste bondgenoot is namelijk je lichaam.  Luister ernaar!

Ik wens je veel succes,

Warme groet!

Michel

Vond je dit artikel boeiend?

Als je dit (of een ander) artikel boeiend vindt of waardevol acht voor een vriend(in), familielid of kennis, aarzel dan niet om het met hen te delen of door te sturen.

Wat Is De Oorzaak van Mijn Angst? Deel 1/3 – De Snelkookpan

Waarom heb IK nu uitgerekend angst (en niet een ander)

Dat is de vraag die ik de komende weken samen met jou wil gaan beantwoorden.

In dit eerste artikel uit een reeks van drie starten we met de meest duidelijke oorzaken van angstproblemen om vervolgens (in de andere artikelen) de minder duidelijke oorzaken te gaan in kaart te brengen. Niet gevreesd dus als er geen duidelijke oorzaak lijkt te bestaan voor je angsten.  Bij de meeste cliënten is de link met het verleden namelijk niet zo duidelijk en bestaat er geen ‘één’ echte oorzaak.

Maar vooraleer we van start gaan, wil ik je even uitleggen hoe er standaard in de hulpverlening over angst wordt nagedacht en waarom deze manier van denken niet erg juist is.

Is mijn angstprobleem een medische aandoening?

Sommige artsen en onderzoekers willen ons doen laten geloven dat jouw angst een enge, medische aandoening is die wordt veroorzaakt door een verstoorde werking van stoffen in het brein (neurotransmitters).  Deze verstoring zou dan behandeld moeten worden met angstremmers en/of antidepressiva.  Deze medische manier van denken wordt echter steeds meer onderuit gehaald door nieuw onderzoek.  Het brein is namelijk BLIJVEND in staat om zichzelf te veranderen en dit zelfs op latere leeftijd. Verandering is ALTIJD MOGELIJK LOS van de ernst en de duur van de problematiek.

Om met de deur in huis te vallen: angstproblemen zijn in 99% van de gevallen (rechtstreeks of onrechtstreeks) verbonden met betekenisvolle ervaringen uit de levensloop van een persoon.

angstproblemen zijn in 99% van de gevallen (rechtstreeks of onrechtstreeks) verbonden met betekenisvolle ervaringen uit de levensloop van een persoon

Nu, soms is deze link heel erg duidelijk zoals in dit artikel) maar meestal is dit niet het geval. Bij het GROOTSTE DEEL van mijn cliënten is het op het eerste zicht niet duidelijk waar de angstproblemen aan verbonden zijn.

De snelkookpan …

In het geval van de snelkookpan is het duidelijk wanneer de angst is begonnen.  Onze ‘pot’ werd  te snel opgewarmd en het is vrij duidelijk waarom het deksel uiteindelijk van onze pot vliegt.

Na het meemaken van een moeilijke ervaring zoals een verkeersongeval, een bankoverval, een natuurramp, een plots overlijden, een verkrachting … lijkt je leven dus definitief in een hel te zijn verandert. Je brein werd overspoeld door allerlei indrukken die het niet (meer) kon plaatsen. Hierdoor is een posttraumatische stressstoornis ontstaan waarin paniekaanvallen of een zeer ongemakkelijk gevoel van chronische onveiligheid centraal staan.

Belangrijk om te beseffen is dat mensen ook een traumatische reactie kunnen ontwikkelen tijdens of na een ervaring die in onze maatschappij niet automatisch wordt gelinkt aan ‘iets traumatisch’.  ELKE betekenisvolle gebeurtenis (dus niet enkel situaties van oorlog zeg maar) kan aanleiding geven tot het ontwikkelen van PTSS. Voorbeelden van “subtielere (maar zeker niet minder pijnlijke)” traumatische ervaringen zijn:

  • Het overlijden van een dierbare of een pijnlijke scheiding
  • het ervaren van een vernederende gebeurtenis,
  • Het meemaken van een pestpartij
  • Een hevig conflict of een stevige ruzie
  • Een plotse en belangrijke verandering in je leven
  • Een medische ingreep
  • Een eerste paniekaanval
  • Het vernemen van slecht nieuws in het geval van ziekte
  • Het vernemen van vreselijk nieuws bij iemand anders
  • Getroffen zijn door het leed van een patiënt (bv: bij een arts of hulpverlener), …
  • Nipt een ongeval hebben vermeden & geconfronteerd worden met de ‘potentiële’ gevolgen

Een trauma kan dus eender welke ervaring (of doemscenario) zijn die voor (het brein van) een persoon overspoelend is. Als deze pijnlijke herinnering niet opnieuw wordt verwerkt en geïntegreerd in het brein dan blijft deze invloed uitoefenen.

Onze hersenen hebben namelijk een tendens om deze traumatische herinneringen weg te willen duwen uit het bewustzijn.  Dit onbewuste “wegduwen” vereist veel mentale energie.  We geraken uitgeput en allerlei onaangename symptomen nemen de bovenhand.

Conclusie

In dit artikel heb ik je uitgelegd dat angst geen medisch symptoom is, maar betekenis krijgt in de levensloop van een persoon.  Bij al mijn patiënten zijn er met andere woorden linken te vinden met het verleden.

Deze linken zijn erg duidelijk bij mensen met het snelkookpan– syndroom.  Het meemaken van een pijnlijke gebeurtenis is bij deze personen direct gelinkt aan het ontstaan van hun angsten.

Niet enkel de ‘klassieke’ gebeurtenissen zoals een overval of een verkrachting zijn daarbij traumatisch.  ELKE betekenisvolle gebeurtenis die het brein niet kan verwerken kan een traumatische reactie teweegbrengen.

Belangrijke noot voor angstige mensen: in het bovenstaande geval is de link met een gebeurtenis uit het verleden en het ontstaan van de klachten OVERDUIDELIJK.  Ga dus nu niet liggen wroeten en woelen in het verleden om toch maar die éné veroorzakende gebeurtenis te vinden die je angst heeft kunnen aanzetten. Bij het grootste deel van mijn cliënten is de link met het verleden meestal niet erg duidelijk.

Succes!

Wat Als Ik Iemand Maar Eén Angst-Tip Zou Mogen Geven?

Dit weekend heb ik mezelf even gekweld met een uitdagende vraag. Stel dat ik iemand slechts één tip zou mogen meegeven om met zijn angsten om te gaan … welke tip zou dit dan zijn? Welke ‘tip’ onder de ‘tips’ is werkelijk CRUCIAAL en ESSENTIEEL om recht naar de kern van de meeste angstproblemen te gaan?

Ik geef het toe … het was geen eenvoudige opdracht. Een gek kan namelijk meer vragen stellen dan een wijze kan beantwoorden (en ik ben nu ook weer niet bepaald heel wijs te noemen).

Zoals ik had verwacht van mijn associatieve brein kwamen er tal van strategieën, methoden en inzichten naar boven. Maar wat zou de grootste gemene deler zijn in al deze inzichten? Waar komt het – als puntje bij paaltje komt – op neer als we doorheen alle theorie en boekenkennis zouden kijken?

Na een tijdje ontdekte ik al snel één gemeenschappelijk element. Let op, dit element is allesbehalve spectaculair. We kennen het allemaal want we gebruiken het elke dag. We gebruiken het als we opstaan, als we wandelen, als we naar de televisie kijken, mensen ontmoeten of situaties dienen in te schatten. Let op, hier komt het … het is ons lichaam. Tada!

Ons lichaam? Is dat het nu, je wereldschokkende inzicht Michel? Jaja, je leest het goed. Je lichaam! Het klinkt erg eenvoudig, maar … waarom het moeilijk maken als het ook makkelijk kan? Volg maar even mee!

De Aanpak van Angst binnen de Eerste en Tweede Generatie Gedragstherapie

Als we kijken naar hoe angst wordt benaderd in de klassieke gedragstherapie dan worden mensen blootgesteld aan de prikkel die voor hen angst oproept:

Carla, een jonge vrouw met een fobie voor autorijden gaat samen met haar therapeut opnieuw actief de baan op. De bedoeling is dat Carla het autorijden niet langer verbindt met angst, maar wel met een nieuwe, aangeleerde respons – kalmte en veiligheid. Door samen met de therapeut voortdurend de auto te nemen en daarbij de moeilijkheid van de opdrachten op te bouwen leert Carla dat auto = veilig, kalm is. Een bewezen behandeltechniek die bekend staat als exposure.

Maar wat gebeurt er precies tijdens zo’n exposure- sessie? Hoe zorgen deze in vivo blootstellingsexperimenten ervoor dat op termijn de angst van Carla voor een auto kan afnemen?

Wel, zoals zo veel angstlijders, weet Carla natuurlijk perfect met haar verstand dat de extreme vrees om te gaan autorijden buitenproportioneel is. Carla is namelijk helemaal niet gek! Ze kan observeren wat er allemaal in haar omgaat, maar ze lijkt alleen geen bewuste grip te krijgen op dat rottige fenomeen dat haar zo tergt.

Wat we kunnen opmerken is dus dat NIET de verstandelijke vermogens of vaardigheden van Carla zijn die het probleem vormen binnen haar angst. Denk trouwens maar eens aan jezelf … je weet ook best wel dat de angsten waar je mee kampt niet in verhouding staat tot een situatie. Alleen brengt dit inzicht je niet per se dichter bij de oplossing. Maar hoe dien je het dan wel te doen?

You Can’t Milk a Cow …

Keren we terug naar Carla, dan is het inderdaad niet haar verstand, maar WEL haar innerlijke gevoelswereld – of beter nog haar lichaam – dat alle angstsignalen produceert.

En … net zoals je geen koe kan melken door je handen in je zakken te houden (Admiral Freebee zeker?) kan je ook niet een angstprobleem oplossen door er voortdurend over te praten of er diep over na te denken. Het is namelijk het LICHAAM dat in eerste plaats moet overtuigd worden dat de kust veilig is.

Door gevreesde situaties TOCH aan te gaan DESONDANKS de ervaren angst (hoe erg ook!), kan het lichaam ECHT leren dat de gevreesde gevolgen niet optreden.

Naast exposure nemen gedragstherapeuten ook vandaag gedachten (cognities), interpretaties en kernovertuigingen mee in de behandeling.

Carla kan specifiek ook oefeningen krijgen om haar catastrofale gedachten objectief te verkennen en bevragen die haar doen belanden in een vicieuze cirkel. Door gedachten- experimenten op te zetten kunnen starre, negatieve denkpatronen worden doorbroken en later doorsijpelen als een vorm van tweede natuur.

Echter, de klassieke exposure- oefeningen blijven effectiever in het aanpakken van angst dan de meeste gedachten-experimenten. Desalniettemin kan het werken aan gedachten wel helpen om iemand BETER te motiveren een gedragsexperiment op te zetten & VOL TE HOUDEN.

Wat dus telt in deze affaire is dus iemand er toe te kunnen brengen afstand in zijn/haar gedachten te krijgen waardoor er actieve experimenten kunnen worden opgezet die het LICHAAM van de cliënt kunnen overtuigen dat het gevreesde rampscenario niet zal optreden.

Aanpak van Angst binnen de Derde Generatie Gedragstherapie – Acceptance and Commitment therapie & Mindfulness

Het opzetten van exposure- oefeningen heeft belangrijke nadelen. Zo haken veel mensen af tijdens de therapie omdat ze het werk te intens of zelfs onmenselijk vinden. Heel wat van mijn cliënten bijvoorbeeld komen in mijn praktijk terecht na een reeks pijnlijke en onvoldoende begeleide en geduide exposure- interventies.

De reacties op de zogeheten ‘derde generatie gedragstherapie’ zijn gelukkig een pak milder. ACT- therapie (Acceptance and Commitment) bouwt bijvoorbeeld verder op de inzichten van de vorige generaties therapieën, maar voegt hier tegelijkertijd enkele waardevolle elementen aan toe:

In plaats van een persoon voortdurend te motiveren om met exposure- oefeningen en gedachtenexperimenten gaat ACT niet per se uit van het verminderen van ANGST.

Klachtenafname is mooi meegenomen, maar de starre focus op het weg willen van angst kan het probleem soms nog erger maken. De kracht van ACT ligt daarentegen in het in kaart brengen van en het leren leven naar de belangrijke WAARDEN in je leven.

Zo kan Carla samen met haar ACT- therapeut in kaart brengen wat haar belangrijke waarden zijn. Carla geeft aan dat ze graag met haar zoontje naar zee wil gaan om met hem een mooi moment te delen. Het is deze waarde: “verbonden zijn met familie” die haar vervolgens zal inspireren DESONDANKS de angst en alle bijhorende vreselijke ‘sensaties’ en bijhorende gedachten TOCH de auto te nemen. Zo kan Carla samen met haar ACT- therapeut in kaart brengen wat haar belangrijke waarden zijn. Carla geeft aan dat ze graag met haar zoontje naar zee wil gaan om met hem een mooi moment te delen. Het is deze waarde: “verbonden zijn met familie” die haar vervolgens zal inspireren om DESONDANKS de angst en alle bijhorende vreselijke ‘sensaties’ en gedachten TOCH die auto te nemen.

PS: En als het nemen van de auto echter niet onmiddellijk lukt, dan verliest Carla niet het belangrijkste doel uit het oog: zo goed mogelijk proberen varen met haar   bootje richting haar waardenhorizon. 

Als je opnieuw tussen de regels leest dan is ook de meer ‘spontane’ exposure binnen de derde generatie gedragstherapie bedoelt om het LICHAAM van Carla te laten wennen aan het rijden met de auto.  Door te leren de sensaties en gevoelens als louter ‘gevoelens en sensaties’ te benoemen en de gedachten te leren zien als ‘gedachten die opkomen en ook weer weggaan als reactie op een aangezette alarmcentrale in het lichaam’ kan er een vorm van gezonde controle komen.

Nieuwe Therapeutische Methoden (EMDR, Brainspotting, …)

Binnen EMDR of Brainspotting ligt er een felle klemtoon op hoe het lichaam reageert op een bepaalde situatie. Zowel in EMDR als in BSP (Brainspotting) wordt er actief gebruik gemaakt van mindfulness. De sterkte van deze therapieën ligt in het vermogen om de wortels van de angst aan te pakken.

We zijn namelijk sterk geneigd om onze gedachten te geloven als ze gepaard gaan met (of gestut worden door) onderliggende sensaties en gevoelens. Door deze lichamelijke reacties terug te traceren naar kernervaringen in de tijdslijn van de persoon en deze vervolgens te integreren met EMDR zal het lichaam niet meer reageren op ‘triggers’ in het huidige leven van de persoon.

Wat Nu?

Als je de bovenstaande paragrafen hebt gelezen zal het je duidelijk geworden zijn dat je angst niet kan oplossen met je verstand, maar dat je dingen dient te DOEN om je LICHAAM er van te overtuigen dat gevreesde rampscenario’s niet uitkomen.

Dit is niet evident. We hebben immers te maken met een overlevingsmechanisme in ons middenbrein dat ons met man en macht wil OVERTUIGEN (door sensaties te produceren ) dat er WERKELIJK iets mis is.

Om deze cirkel te doorbreken is het daarom belangrijk dat je de volgende vier stappen in het achterhoofd houdt:

  1. Leer het achterliggende angstmechanisme TEN VOLLE te begrijpen.
  2. Talm niet, maar doe iets. Of nog: je kan geen paardrijden (of koeien melken) door er enkel over te spreken. Denk eraan dat je niet kan doodgaan van sensaties die aangezet werden door je eigen lichaam (zelfs al denk je – catastrofale gedachte! – dat ze dit wel zouden kunnen doen).
  3. Volg bijvoorbeeld eens een ACT- cursus, overloop eens grondig de belangrijke waarden je leven en doe exposure in functie van deze waarden.
  4. Maak met andere woorden van angst- eliminatie geen hoofdprioriteit.
    (meer hierover trouwens in de tip van volgende week!)

Waarom je jezelf NOOIT uit angst kan DENKEN

Laatste update (update 01): 18/02/2015
Spellingsfoutje gevonden en/of extra vraag? Laat het met weten => info@angstvrij.be

Heel wat mensen die kampen met aanhoudende angstproblemen, koesteren ergens het idee dat er een “magische” oplossing zou bestaan om hun angsten onder controle te houden of te doen stoppen.  Ze investeren daarom flink wat energie en tijd om uit te vlooien wat precies de aanleiding zou kunnen zijn geweest waarom zich nu zo onveilig en ellendig voelen.  Ze proberen zichzelf vervolgens op allerlei manieren “uit de angst te denken”.

Niet zelden start de persoon – gevoed door deze kwellende vragen – een frustrerende en vruchteloze zoektocht waarbij erg diep wordt gegraven naar gebeurtenissen in het verleden of heden.  Tientallen dokters en therapeuten worden daarbij ingeschakeld … maar niemand schijnt “het probleem” écht te begrijpen of te kunnen oplossen. Zélfs je vriend/vriendin/man/moeder begrijpt je niet! Ook Google, waar werkelijk alles mee te vinden valt geeft niet het gewenste antwoord (waardoor er NOG meer wordt gespeurd naar een mogelijke oorzaak).  Steeds meer bekruipt daarbij de onzekerheid de angstlijder … ben ik dan dat ene hopeloze geval dat nergens kan geholpen worden?

De waarheid is echter dat al deze angstige gedachten en speurtochten worden in gang gezet door een op hol geslagen alarmcentrale maar eigenlijk meestal GEEN ENKELE werkelijkheidswaarde hebben.  Bij sommige angstlijders zijn er inderdaad misschien linken met het verleden, maar vaak zit daar het finale probleem niet.  In veel gevallen is gewoonweg de noodzaak die de angstlijder VOELT om een “oplossing” te zoeken voor iets dat hij niet wil ‘voelen’ het kernprobleem dat de angst blijft onderhouden.  De oplossing is eenvoudig: je kan jezelf nooit uit de angst denken, maar je kan de angst wel uitschakelen door ze te willen “voelen” (en niet uit de weg te gaan).  De reden hiervoor is verbazingwekkend eenvoudig … volg maar even mee.

Ter inleiding

Onze alarmcentrale maakt namelijk geen deel uit van de bovenste laag in de hersenen (de laag die instaat voor alle mogelijke denkoperaties, bewuste controle, planning,  … ), maar wel van de allerdiepste lagen in de hersenen die instaan voor onze gevoelsmatige en instinctieve reacties. Aangezien het probleem zich dus op het gevoelsmatige / instinctieve vlak bevindt (en niet op het denkvlak) is het bijgevolg ONMOGELIJK angst te overwinnen door het met denken en graven te bestrijden.   Om deze dynamiek beter te begrijpen zal in het volgende deeltje gebruik maken van twee sympathieke mannetjes!

Beschermende & denkende mannetjes

Om angstsymptomen en klachten goed te begrijpen dien je eerst en vooral het verschil tussen twee systemen – het denkende (rationele) brein & het gevoelsmatige / instinctieve reptielenbrein – te begrijpen.  In dit deeltje doen we dat door er twee personages van te maken: het beschermende en het denkende mannetje.

Het beschermende mannetje

beschermmannetje

Diep in de hersenen zit het “beschermende” mannetje, dat op een heel primitief niveau de omgeving gaat afzoeken naar “potentieel” gevaar.  Dit mannetje is bij jou eigenlijk wat overwerkt en zal daarom OOK AL bij de minste twijfel in actie schieten en de angstrespons activeren.  Dit mannetje bedoelt het op zich niet kwaad, integendeel, het is heel bezorgd om jou, maar het verricht zijn beschermingswerk (nu) zo goed, dat het zelfs gaat schrikken van de symptomen die het zelf produceert!  (Een beetje zoals mijn zoontjes die zichzelf in de hand bijten en vervolgens angstig zoeken naar de deugniet dit heeft gedaan J).

Het beschermende mannetje stelt zich NOOIT vragen … NOOIT!  Mocht dit ventje echt bestaan het zou je allicht zeggen dat het zich geen tijd kan veroorloven om na te denken als het op overleven aankomt!  Dit mannetje kan enkel maar voelen, zoeken naar patronen in de omgeving die wijzen op potentieel gevaar en ACTIE ondernemen.  Het stelt zich dus ook NOOIT de vraag of zijn reactie overdreven is.  Eerst doen en dan pas denken is de levensleuze van dit kereltje.

Het denkende mannetje

denkmannetje

Het denkende mannetje daarentegen maakt deel uit van de bovenste laag van onze hersenen.  Dit mannetje is (vooral bij angstlijders) steengoed in het analyseren van problemen, plannen van acties en logisch redeneren.  Het is – in vergelijking met het beschermende mannetje – echter een veel jonger systeem dat pas later in de evolutie is ontstaan.  Het denkende mannetje (met zijn grote voorliefde voor bewuste controle) krijgt echter plots boodschappen van zijn grote en oudere broer (het beschermende mannetje) en probeert hier vervolgens iets mee te doen.  Het gaat daarbij “pogingen” doen het angstgevoel te linken aan een bepaalde context, situatie, gedachte, in de hoop er vat op te krijgen … maar lijkt daarin nooit te slagen.  De reden waarom het hier niet is slaagt is eenvoudig … het onderliggende “beschermende” mannetje denkt niet, maar zendt gewoon angstsignalen uit bij alles waarvan het “vermoedt” dat het een “potentieel” gevaar zou kunnen zijn.  In zeer veel gevallen weet de angstlijder niet eens waarom/waarvoor hij nu weer aan angstreactie krijgt.  Een veranderende lichtinval, een beeld op televisie of een persoon die doet denken aan de lastige baas … alles kan het beschermende mannetje in gereedheid brengen.  Zoeken naar de reden(en) heeft dan ook weinig zin.

Deze twee mannetjes hebben allebei het beste met jou voor, maar ze begrijpen elkaar niet goed in tijden van crisis.  Het beschermende mannetje is tijdelijk overwerkt & te veel op zijn hoede, omdat het gevaar blijft spotten waar er geen is door overal patroontjes te herkennen (zelfs in de door zichzelf geproduceerde symptomen).  Het denkende mannetje doet op zijn beurt dan weer zijn uiterste best om het beschermende mannetje bij te benen door allerlei mogelijke verklaringen, hersenspinsels, wat-als-gedachten, … terug te sturen om het beschermende mannetje te kalmeren.  Het resultaat uit zich als volgt: het beschermende mannetje voelt zich niet (volledig) begrepen, omdat het denkende mannetje blijft doorbomen over de “letterlijke inhoud” van de boodschap – terwijl het beschermende mannetje eigenlijk vooral gevoeld wil worden en meer over de “vorm” communiceert.  Onderstaande figuur maakt dit duidelijk:

denken_voelen

Vertaald in enkele concrete voorbeelden wordt dit:

denken_voelen_mannetjeToepassing

Tot slot

Als je angst dus wil overwinnen dien je zeer goed het wezen van de angst te doorgronden.  De alarmcentrale die wordt aangezet bevindt zich in de diepste delen van de hersenen die zich bezighouden met primitieve patroonherkenning en instinctieve/ emotionele reacties.  Het zoeken naar een oplossing, evenals het vermijden, proberen onder controle houden of bezweren van de angst kan dus nooit lukken.  De kern van elke angstbehandeling bestaat er dus uit de (angstige) gedachten als louter (valse) gedachten te benoemen zonder werkelijkheidswaarde en het gevoel volledig te aanvaarden (zonder dit weg te willen duwen).  Enkel zo kan je brein leren niet meer te schrikken van deze indrukwekkend-lijkende-symptomen en de alarmcentrale af te zetten.  Neem de angst voor de angst weg & de angstige reacties verdwijnen op termijn.

Herhaling werkt! Herhaling werkt! Herhaling werkt!

chefkokStel dat je hebt besloten om kok te worden.  Je kan dan het besluit nemen volop te gaan experimenteren in de keuken met allerlei ingrediënten tot je een soort baksel hebt gemaakt.  Met wat geluk is je product relatief eetbaar (en niet giftig), … maar je beseft dat om een echte topchef te worden je toch meer nodig hebt.  Je begrijpt dat het onbegonnen werk is de gehele Franse keuken opnieuw uit te vinden door zonder voorkennis alle ingrediënten te combineren en uit te proberen.  Wat een betere manier is, is experten op te zoeken door eerst hun technieken eigen te maken.  Dit spaart je enorm veel tijd, frustratie en demotivatie uit.  

In het begin is de cursus loodzwaar.  Je dient tonnen informatie te onthouden zoals recepten, lijstjes en vreemde ingrediënten.  Maar na verloop van tijd gaat het maken van geslaagde recepten steeds beter. Je dient niet meer te kijken in je boeken om dat moeilijk te bereiden nagerecht te doen slagen.  Het zit in je vingers.  Je hoeft in tegenstelling tot vroeger niet meer na te denken want het is een automatisme geworden.  Al het advies dat je tijdens je kookcursus en studie hebt gekregen smelt samen in je hersenpan (héhé grappige woordkeuze) en je lijkt er razendsnel en zonder aarzeling over te kunnen beschikken.

Uiteraard heb je deze vaardigheid niet geleerd door één keer een boek over koken open te slaan en vervolgens te zeggen: hé, ik kan koken!  Was het maar zo eenvoudig!  Neen, wat ervoor gezorgd heeft dat je bent omgetoverd in een semi-automatische creatieve chef is een zeer grote hoeveelheid aan herhaling (lees: ervaring)!

Wat heeft koken met psychologie te maken?

Ik vertel dit verhaaltje even om aan te tonen dat je angst en stress niet kan aanpakken door één keer een boek ter hand te nemen of twee keer per maand je angst te trotseren door een ontzettend moeilijke opdracht aan te gaan (bijvoorbeeld een vliegtuig nemen als je normaal gezien nog niet naar de bakker durft om een brood te gaan halen).  Angsten pak je wél best aan door in kleine stappen en op een doelgerichte manier heel veel te gaan oefenen.

Enkel zo bouw je voldoende ervaring en vertrouwen op om grotere stappen te gaan ondernemen en geraak je niet gedemotiveerd omdat het je niet gelukt is.  Oefen liever meer, houd je doelen klein en realistisch zodat je positieve ervaringen en zelfvertrouwen opbouwt.  Te grote doelen en verwachtingen in combinatie met weinig oefening levert nooit goede resultaten op.

Ps: de keukenmetafoor heb ik van Brian Tracey – een marketing / sales / motivatie coach uit het Amerikaanse bedrijfsleven.  Ik raad je aan even wat filmpjes te zoeken van Brian op Youtube.  Vooral deze over motivation en self discipline zijn de moeite waard.  Een andere leuke coach is trouwens Brendon Burchard.

Ik wens je een doelgerichte, constructieve week!
Ik wens je een doelgerichte, constructieve week!
Ik wens je een doelgerichte, constructieve week!

(herhaling werkt)

Michel