Waarom je jezelf NOOIT uit angst kan DENKEN

Laatste update (update 01): 18/02/2015
Spellingsfoutje gevonden en/of extra vraag? Laat het met weten => info@angstvrij.be

Heel wat mensen die kampen met aanhoudende angstproblemen, koesteren ergens het idee dat er een “magische” oplossing zou bestaan om hun angsten onder controle te houden of te doen stoppen.  Ze investeren daarom flink wat energie en tijd om uit te vlooien wat precies de aanleiding zou kunnen zijn geweest waarom zich nu zo onveilig en ellendig voelen.  Ze proberen zichzelf vervolgens op allerlei manieren “uit de angst te denken”.

Niet zelden start de persoon – gevoed door deze kwellende vragen – een frustrerende en vruchteloze zoektocht waarbij erg diep wordt gegraven naar gebeurtenissen in het verleden of heden.  Tientallen dokters en therapeuten worden daarbij ingeschakeld … maar niemand schijnt “het probleem” écht te begrijpen of te kunnen oplossen. Zélfs je vriend/vriendin/man/moeder begrijpt je niet! Ook Google, waar werkelijk alles mee te vinden valt geeft niet het gewenste antwoord (waardoor er NOG meer wordt gespeurd naar een mogelijke oorzaak).  Steeds meer bekruipt daarbij de onzekerheid de angstlijder … ben ik dan dat ene hopeloze geval dat nergens kan geholpen worden?

De waarheid is echter dat al deze angstige gedachten en speurtochten worden in gang gezet door een op hol geslagen alarmcentrale maar eigenlijk meestal GEEN ENKELE werkelijkheidswaarde hebben.  Bij sommige angstlijders zijn er inderdaad misschien linken met het verleden, maar vaak zit daar het finale probleem niet.  In veel gevallen is gewoonweg de noodzaak die de angstlijder VOELT om een “oplossing” te zoeken voor iets dat hij niet wil ‘voelen’ het kernprobleem dat de angst blijft onderhouden.  De oplossing is eenvoudig: je kan jezelf nooit uit de angst denken, maar je kan de angst wel uitschakelen door ze te willen “voelen” (en niet uit de weg te gaan).  De reden hiervoor is verbazingwekkend eenvoudig … volg maar even mee.

Ter inleiding

Onze alarmcentrale maakt namelijk geen deel uit van de bovenste laag in de hersenen (de laag die instaat voor alle mogelijke denkoperaties, bewuste controle, planning,  … ), maar wel van de allerdiepste lagen in de hersenen die instaan voor onze gevoelsmatige en instinctieve reacties. Aangezien het probleem zich dus op het gevoelsmatige / instinctieve vlak bevindt (en niet op het denkvlak) is het bijgevolg ONMOGELIJK angst te overwinnen door het met denken en graven te bestrijden.   Om deze dynamiek beter te begrijpen zal in het volgende deeltje gebruik maken van twee sympathieke mannetjes!

Beschermende & denkende mannetjes

Om angstsymptomen en klachten goed te begrijpen dien je eerst en vooral het verschil tussen twee systemen – het denkende (rationele) brein & het gevoelsmatige / instinctieve reptielenbrein – te begrijpen.  In dit deeltje doen we dat door er twee personages van te maken: het beschermende en het denkende mannetje.

Het beschermende mannetje

beschermmannetje

Diep in de hersenen zit het “beschermende” mannetje, dat op een heel primitief niveau de omgeving gaat afzoeken naar “potentieel” gevaar.  Dit mannetje is bij jou eigenlijk wat overwerkt en zal daarom OOK AL bij de minste twijfel in actie schieten en de angstrespons activeren.  Dit mannetje bedoelt het op zich niet kwaad, integendeel, het is heel bezorgd om jou, maar het verricht zijn beschermingswerk (nu) zo goed, dat het zelfs gaat schrikken van de symptomen die het zelf produceert!  (Een beetje zoals mijn zoontjes die zichzelf in de hand bijten en vervolgens angstig zoeken naar de deugniet dit heeft gedaan J).

Het beschermende mannetje stelt zich NOOIT vragen … NOOIT!  Mocht dit ventje echt bestaan het zou je allicht zeggen dat het zich geen tijd kan veroorloven om na te denken als het op overleven aankomt!  Dit mannetje kan enkel maar voelen, zoeken naar patronen in de omgeving die wijzen op potentieel gevaar en ACTIE ondernemen.  Het stelt zich dus ook NOOIT de vraag of zijn reactie overdreven is.  Eerst doen en dan pas denken is de levensleuze van dit kereltje.

Het denkende mannetje

denkmannetje

Het denkende mannetje daarentegen maakt deel uit van de bovenste laag van onze hersenen.  Dit mannetje is (vooral bij angstlijders) steengoed in het analyseren van problemen, plannen van acties en logisch redeneren.  Het is – in vergelijking met het beschermende mannetje – echter een veel jonger systeem dat pas later in de evolutie is ontstaan.  Het denkende mannetje (met zijn grote voorliefde voor bewuste controle) krijgt echter plots boodschappen van zijn grote en oudere broer (het beschermende mannetje) en probeert hier vervolgens iets mee te doen.  Het gaat daarbij “pogingen” doen het angstgevoel te linken aan een bepaalde context, situatie, gedachte, in de hoop er vat op te krijgen … maar lijkt daarin nooit te slagen.  De reden waarom het hier niet is slaagt is eenvoudig … het onderliggende “beschermende” mannetje denkt niet, maar zendt gewoon angstsignalen uit bij alles waarvan het “vermoedt” dat het een “potentieel” gevaar zou kunnen zijn.  In zeer veel gevallen weet de angstlijder niet eens waarom/waarvoor hij nu weer aan angstreactie krijgt.  Een veranderende lichtinval, een beeld op televisie of een persoon die doet denken aan de lastige baas … alles kan het beschermende mannetje in gereedheid brengen.  Zoeken naar de reden(en) heeft dan ook weinig zin.

Deze twee mannetjes hebben allebei het beste met jou voor, maar ze begrijpen elkaar niet goed in tijden van crisis.  Het beschermende mannetje is tijdelijk overwerkt & te veel op zijn hoede, omdat het gevaar blijft spotten waar er geen is door overal patroontjes te herkennen (zelfs in de door zichzelf geproduceerde symptomen).  Het denkende mannetje doet op zijn beurt dan weer zijn uiterste best om het beschermende mannetje bij te benen door allerlei mogelijke verklaringen, hersenspinsels, wat-als-gedachten, … terug te sturen om het beschermende mannetje te kalmeren.  Het resultaat uit zich als volgt: het beschermende mannetje voelt zich niet (volledig) begrepen, omdat het denkende mannetje blijft doorbomen over de “letterlijke inhoud” van de boodschap – terwijl het beschermende mannetje eigenlijk vooral gevoeld wil worden en meer over de “vorm” communiceert.  Onderstaande figuur maakt dit duidelijk:

denken_voelen

Vertaald in enkele concrete voorbeelden wordt dit:

denken_voelen_mannetjeToepassing

Tot slot

Als je angst dus wil overwinnen dien je zeer goed het wezen van de angst te doorgronden.  De alarmcentrale die wordt aangezet bevindt zich in de diepste delen van de hersenen die zich bezighouden met primitieve patroonherkenning en instinctieve/ emotionele reacties.  Het zoeken naar een oplossing, evenals het vermijden, proberen onder controle houden of bezweren van de angst kan dus nooit lukken.  De kern van elke angstbehandeling bestaat er dus uit de (angstige) gedachten als louter (valse) gedachten te benoemen zonder werkelijkheidswaarde en het gevoel volledig te aanvaarden (zonder dit weg te willen duwen).  Enkel zo kan je brein leren niet meer te schrikken van deze indrukwekkend-lijkende-symptomen en de alarmcentrale af te zetten.  Neem de angst voor de angst weg & de angstige reacties verdwijnen op termijn.