Wat is Brainspotting?

1. Definitie

Volgens de officiële website van Dr David Grand is Brainspotting een krachtige therapeutische methode die werkt door de onderliggende neurofysiologische bronnen van emotionele en lichamelijke pijn, trauma, dissociatie en andere complexe symptomen te identificeren, te verwerken en uiteindelijk los te laten.

Brainspotting is met andere woorden een tool die begint waar de meeste klassieke praattherapieën eindigen. Met Brainspotting (BSP) is het mogelijk ervaringen te verwerken en symptomen aan te pakken die zich buiten het bereik van onze bewuste geest en onze verstandelijke vermogens bevinden.

BSP werkt onmiddellijk in op de diepere hersenstructuren en het lichaam zonder dat het nodig is de hele tijd over je probleem te spreken of je ervaringen te analyseren.  BSP richt zich rechtstreeks op de onderliggende somatische / neurofyisologische component van je klacht.  Eens deze geïdentificeerd is, start in het brein automatisch een lichaamseigen helingsproces dat ervoor zorgt dat bepaalde systemen die in onevenwicht zijn (vaak bevroren primitieve overlevingsmodi) worden bevrijd en geïntegreerd.

Een Brainspot komt overéén met een specifieke oogpositie die verbonden is aan de emotionele activatie van een traumatisch of gevoelsmatig beladen probleem in het brein (hoogst waarschijnlijk de amygdala, hippocampus of de orbitofrontale cortext van het limbische systeem).

Dr David Grand ontdekte Brainspotting eerder toevallig tijdens het uitvoeren van EMDR bij één van zijn cliënten (een professionele ijsschaatster met een prestatieprobleem).  Hij merkte op dat toen hij de cliënt trage oogbewegingen liet maken ze telkens op éénzelfde punt een opvallende oogreflex vertoonde.  Intuïtief hield hij zijn vingers stil op dit punt (een ‘brainspot’) en vroeg zich vervolgens af wat er zou gebeuren.  Het resultaat was op zijn minst verrassend te noemen.  Na een jaar werken met EMDR kwamen er plots een heleboel nieuwe zaken in hoog tempo tevoorschijn.  Aan het einde van de sessie voelde de cliënt aan dat deze manier van werken een pak dieper ging dan al het vorige werk met EMDR.  De prestatieproblemen van de cliënt leken tenslotte een finale oplossing te hebben gevonden.  Het uitvoeren van een “triple loop” – het laatste ‘performance’- obstakel van deze cliënt – kon nu ook zonder problemen door de cliënt worden uitgevoerd.  David Grand probeerde zijn bevindingen vervolgens uit bij andere cliënten, waaronder zich ook heel wat EMDR therapeuten bevonden en ontwikkelde en verfijnde de methode doorheen de jaren.

Interview met Dr David Grand

2. Hoe gaat het in zijn werk?

Brainspotting kan op verschillende manieren uitgevoerd worden. Het is een open en creatief model waarbij de therapeut de vrijheid heeft om BSP in te schakelen in zijn therapeutisch kader.

Belangrijke onderdelen van élke BSP- sessie zijn echter altijd

  1. de grote focus op het belang van een goede, ondersteunende en veilige therapeutische verhouding waarin de cliënt het gevoel heeft vastgehouden en begeleid te worden door de therapeut
  2. het betrekken van gevoelens en vooral lichaamsgewaarwordingen
  3. het zoeken van een geschikte Brainspot
  4. een vorm van wat ik als gefocuste mindfulness zou omschrijven.

Een typische BSP-sessie zou er zo kunnen uitzien:

1. Identificeren van het probleem of symptoom waarrond de cliënt wil werken

Therapeut: Rond welk probleem wil je vandaag werken?
Cliënt: Mijn sterk minderwaardigheidsgevoel.  Ik kan het niet goed onder woorden brengen en ik weet ook wel dat het niet helemaal klopt, maar ik voel het toch niet zo aan.  Het stoort me dat ik zo negatief over me denk.

2. Het oproepen van het probleem (meer bepaald de gevoelsmatige en vooral lichamelijke component van het probleem). 

Therapeut: Ok, denk je dat je op één of andere manier even bij dit gevoel kan geraken?
Cliënt: hmm, dat is niet zo eenvoudig.
Therapeut: Kan je misschien een situatie voor de geest halen van de afgelopen dagen of weken waarin je je zo hebt gevoeld?
Cliënt: (aarzelt) … juist!  Vorige week bijvoorbeeld heb ik nog een presentatie dienen te geven.  Iemand uit de zaal gaf me een kleine opmerking en ik voelde me toen echt helemaal in de grond zakken van schaamte.  Ik voelde me toen een echte nietsnut.
Therapeut: daar kunnen we zeker met verder werken.  Kan je even de tijd nemen om je in gedachten naar deze situatie te begeven?
Cliënt: dat is eenvoudig … ik ben er al!  Ik voel me al helemaal terug zoals toen. Wat een rotgevoel!

3. Het vragen naar de graad van activatie op een SUD-schaal van 0 tot 10

Therapeut: hoe geactiveerd voel je je nu rond deze situatie of dit gevoel op een schaal van 0 tot 10?
Cliënt: oef, het is toch een dikke 8 hoor!
Therapeut: en waar voel je deze 8 in je lichaam?  Is er ook een plaats of plaatsen in je lichaam waar je deze spanning kan gewaarworden?
Cliënt: Ja, mijn maag … en ook wel een sterke brok in mijn keel.
Therapeut:

4. Het zoeken naar de overeenkomstige brainspot in het visuele veld

Therapeut: ok, we gaan nu een geschikte Brainspot vinden om hiermee verder te werken.  Houd gewoon je ogen gericht op het puntje van de stok en merk gewoon op wat je ervaart.
Cliënt: OK!
Therapeut: merk je een verschil op als ik het punt verplaats?
Cliënt: Helemaal links deed het punt me niet veel, maar nu je steeds verder naar rechts opschuift merk ik dat de spanning ook groter wordt.  Hoe gek!
Therapeut: het lijkt erop dat we best een geschikt punt zoeken in het rechterveld.  (De cliënt vertoont ondertussen enkele oogreflexen en tekenen van spanning in het lichaam.)
Cliënt: dit voelt beduidend anders aan!  Vreemd!  Het is wel moeilijk, maar het gaat.
Therapeut: voel je verschil als ik de pointer nu meer naar boven of beneden beweeg?
Cliënt: Beneden voelt kalmer aan, maar  iets boven de middellijn is voor mij het gevoel het sterkste.

5. Het laten gebeuren (gefocuste mindfulness)

Therapeut: Ok, dan werken we verder met dit punt.  Laat gewoon maar komen wat er komt zonder te oordelen of te reageren op je reacties.  We observeren gewoon wat er gebeurd en we laten het brein zijn werk doen.  Je mag tijdens het proces iets delen als je wil, maar je hoeft dit niet te doen.

Het bovenstaande voorbeeld is een eenvoudige toepassing van een typische BSP-sessie.  Er wordt eerst gevraagd aan welk probleem de cliënt wil werken.  Vervolgens wordt de cliënt geactiveerd rond het probleem.  Eens de cliënt activatie voelt, wordt gevraagd hoe hoog deze is op een schaal van 0 tot 10 (waarbij 0 niets is en tien bijna ondragelijk).  Er wordt gepeild naar waar in het lichaam deze spanning wordt waargenomen.  Dit laatste heeft een belangrijke reden.  We willen immers de diepere breinstructuren betrekken bij het verwerken en integreren van dit evenement. Door te peilen naar niet enkel de gevoelens, maar vooral ook de lichaamsgewaarwording van gevoelens betrekken we niet enkel het limbische systeem, maar ook hersensystemen die op hersenstamniveau spelen.  Tenslotte wordt er een geschkte brainspot gekozen en kan het werk beginnen.  Wat volgt is een lange sessie van meestal weinig praten en van mindfull observeren wat er zich spontaan aandient.

Ps: voor de techneuten onder jullie – Het bovenstaande voorbeeld is een illustratie van Outside Window (het speuren naar een BSP gebeurd door de therapeut door reflexmatige reacties in het lichaam op te sporen) en Inside Window BSP (de cliënt helpt de therapeut de brainspot te vinden die het meeste activatie geeft in zijn lichaam), maar er bestaan nog tal van andere manieren.  Met One-Eyed BSP ga je soms een oog afdekken, met Z-axis BSP ga je ook in de diepte werken en aan de hand van Gaze Spotting ga je werken met punten waarnaar cliënten onbewust staren.  Alle ingangspunten zijn in feite goed.

Tenslotte wordt er tijdens het Brainspotten ook vaak gebruik gemaakt van bilateraal geluid (links-rechts-links-geluid).  Het gebruik van bilaterale stimulatie (BLS) is trouwens rechtstreeks overgenomen uit EMDR- therapie en helpt om verdere integratie in het brein te bevorderen.  Zelf gebruik ik hiervoor de rustgevende cd’s van David Grand.

Deze video met een Outside Window voorbeeld vond ik op Youtube:

3. Vaakgestelde vragen

Onder dit puntje heb ik enkele vaakgestelde vragen geplaatst die regelmatig terugkomen.

1. Wat moet ik doen gedurende een BSP-sessie?

Cliënten weten vaak niet “wat ze precies moeten doen” tijdens een BSP-sessie.  Moet ik mij keihard concentreren?  Me blijvend richten op mijn gevoel?  Moet ik de dingen proberen begrijpen en kaderen?

Wel, in feite kan je met BSP eerst en vooral niks mis doen als cliënt. We vertrekken in Brainspotting vanuit een bepaald thema, een “issue” en we zoomen vervolgens in op de onderliggende gewaarwording in het lichaam.

Eens we een geschikt punt hebben gevonden observeer je gewoon waar je spontaan uitkomt. Dit is echter niet voor elke cliënt even eenvoudig.  Sommigen hebben namelijk graag nood aan controle en blijven liever op een veiligere afstand van hun gevoelens of lichaam.  Dat laatste is echter geen “fout”. Het wil absoluut niet zeggen dat je Brainspotting “verkeerd” bent aan het doen.

Daarnaast is het willen ‘begrijpen en controleren’ van wat er tijdens Brainspotting gebeurt een onbewuste strategie van je brein om je ergens weg van te willen houden. Vermoedelijk heeft je systeem hier nood aan en vraagt dit eventjes wat tijd en dat is prima zo!  Binnen Brainspotting bestaat er dan ook geen “weerstand” langs de kant van de cliënt.  Elke mens is anders en niet iedereen laat onbewust zomaar toe dat we onmiddellijk aan de diepere kern geraken van zijn/haar symptoom.

Als je jezelf dus voortdurend ziet afdwalen naar zeer concrete en dagdagelijkse zaken (juist, ik moet de afwas nog doen etc), merk dit dan gewoon op.  Soms duurt het even vooraleer we tot iets geraken.  Soms is de verwerking spectaculair, dan is de verwerking weer minimaal en licht en komen er geen beelden of gedachten aan te pas.  Het is een troef om geen verwachtingen te hebben over het resultaat.  Deze verwachtingen interfereren namelijk alleen maar met het proces.  Hoge verwachtingen kunnen je namelijk ontmoedigen om verder te doen en zorgen ervoor dat je minder goed in contact kan komen met jezelf.  Iedereen kan Brainspotten en iedereen heeft uiteindelijk baat bij de aanpak als je maar openstaat voor wat zich aandient.  Ook dat is een leerproces en helemaal geen fout!

2. Ik ben niet ontspannen !

Brainspotting is geen relaxatiemethode.  De primaire bedoeling van brainspotting is het activeren, verwerken en compleet integreren van de klacht.  Hierdoor ga je vaak doorheen verschillende fasen.  Cliënten rapporteren vaak dat BSP werkt in golven.  soms komt het gevoel sterker naar de voorgrond of vervolgens te verdwijnen of te verschuiven. Dat is heel normaal!  Wees dus zeker niet bevreesd als die rotte gevoelens af en toe terug opkomen en verdwijnen.

Het doel van Brainspotting is het verwerken (processen) van de netwerken in je brein die voor je klachten zorgen en dit gaat gepaard met het loslaten (release) van onderliggende spanning.  Het prettige na-effect kan zijn dat je inderdaad heel ontspannen bent en van je klacht bent verlost, maar het kan ook langer duren en doorwerken vooraleer je resolutie krijgt van je klacht.

Opnieuw, schuif die hoge verwachtingen aan de kant.  Wees mindfull en nieuwsgierig voor wat er zich afspeelt en geef het proces een kans.

4. Mogelijke wetenschappelijke hypotheses

Op dit moment van schrijven zijn er (naast de bekende praktijksuccessen) nog geen gecontrolleerde onderzoeken (RCT’s) uitgevoerd die de effectiviteit van Brainspotting voor het behandelen van trauma of andere psychische problemen hebben aangetoond maar hier komt stilaan verandering in.

Dr Grand heeft samen met Dr Frank Corrigan twee artikelen gepubliceerd.

Grand, D., Corrigan, F. (2013). Brainspotting: Recruiting the midbrain for accessing and healing sensorimotor memories of traumatic activation.  Medical Hypothesis.  Elsevier.

Grand, D., Corrigan, F. (2015). Brainspotting: Sustained attention, spinothalamic tracts, thalamocortical processing, and the healing of adaptive orientation truncated by traumatic experience. Medical Hypothesis.  Elsevier.

5. Erkende training

Een Brainspotting- training kan worden gevolgd bij één van de door David Grand erkende trainers.  Zelf heb ik de opleiding gevolgd in Amsterdam bij een erkende trainster (Marie-José Boon) die reeds jaren innig is betrokken bij het ontwikkelen en uitbouwen van deze boeiende therapeutische methode.

In vergelijking met EMDR zijn er voor Brainspotting geen strikte opleidingsvoorwaarden. Waar bij EMDR enkel artsen en psychologen zijn toegelaten, is bij Brainspotting iedereen welkom.  Zo kwam ik op mijn eigen training zowel psychologen, kinesitherapeuten, artsen, muzikanten, geïnteresseerden en zelfs (ex-) patiënten tegen die eerder Brainspotting-therapie hadden gekregen.  Deze open houding is typerend aan Brainspotting.  David Grand wou immers afstappen van een hele strikte, protocollaire en gesloten benadering (zoals eerder het geval is bij EMDR) en een open en creatieve methode ontwikkelen die open staat voor iedereen.

De officiële Brainspotting- website: http://www.brainspotting.pro
De website van Marie-José Boon, officiële en erkende trainster in Nederland – http://brainspotting.nl/
Brainspotting-boek op Bol.com