Wat is EMDR?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort EMDR, is oorspronkelijk een therapie ontwikkeld voor mensen die blijvend last ondervinden van de gevolgen van een schokkende ervaring, zoals een verkeersongeval, een verkrachting, een overval, een geweldsmisdrijf, …

Sommige mensen ontwikkelen namelijk na zo’n schokkende gebeurtenis ernstige klachten die sterk  wegen op de levenskwaliteit.  Dit komt omdat traumatische informatie werd opgeslagen in een apart traumatisch geheugennetwerk en geblokkeerd is komen te zitten.  Dit leidt bij vaak tot herbelevingen (flashbacks), nachtmerries, intense angsten, hevige schrikreacties en vermijdingsgedragingen.

Met EMDR wordt het echter mogelijk om vanuit het hier-en-nu terug te gaan naar deze situaties en deze vervolgens van hun emotionele lading te ontdoen.  Hierdoor blijft traumatische informatie niet langer bevroren in het geheugen en kan het opnieuw worden geïntegreerd in het volledige geheugennetwerk.  Vaak verandert er wat.  Patiënten getuigen bijvoorbeeld dat het perspectief verandert is, het beeld kleiner is geworden en er zelfs nieuwe en positieve elementen worden geïntegreerd.  EMDR is dus meer dan gewone “exposure” (blootstelling aan het aversieve beeld).

EMDR is geen hocus pocus, het is volgens wetenschappelijk onderzoek de behandelmethode van eerste keuze bij het aanpakken van enkelvoudige trauma’s.  Sinds kort wordt EMDR echter ook ingeschakeld voor de behandeling van angsten en fobieën waarbij er evidentie bestaat dat sommige gebeurtenissen uit het recente of verre verleden een invloed hebben gehad op het ontstaan of het verergeren van de klachten.  Er wordt tegenwoordig ook steeds meer gewerkt met beelden van rampscenario’s in de toekomst.  Meer hierover in puntje 2.

1. Hoe gaat het in zijn werk?

Zoals de naam reeds doet vermoeden, gaat de therapeut te werk aan de hand van oogbewegingen (eye movement)[1].  Aan de patiënt wordt eerst en vooral gevraagd terug te denken aan de moeilijke of pijnlijke situatie en hier een filmpje van te maken.  Vervolgens wordt uit dit filmpje het meest beladen beeld geselecteerd.  Op basis van dit beeld wordt gezocht waarom het zo moeilijk is om hier naar te kijken.  Deze fase heeft als doel zoveel mogelijk emotionele lading te creëren.  Deze fase is soms geen pretje, maar het is een noodzakelijk kwaad om de volgende fase uit te voeren.

emdr

In tweede instantie volgt de desensitisatiefase waarbij sets van oogbewegingen worden toegediend.  Aan de patiënt wordt telkens gevraagd welk materiaal er bij hem of haar naar boven komt.  De EMDR- procedure brengt namelijk doorgaans een stroom van gedachten en beelden op gang, maar ook gevoelens en lichaamsgewaarwordingen.  Vaak verandert er wat.

De patiënt wordt na elke set oogbewegingen gevraagd zich te concentreren op de meest opvallende verandering, waarna een nieuwe set bewegingen volgt.  Het volgen van deze spontane associaties en verbanden heeft een reden … we volgen namelijk de geheugensporen en vertakkingen om tenslotte de onderliggende emotionele lading aan te pakken op verschillende terreinen.  Af en toe zal de therapeut terugkeren naar het oorspronkelijke beeld en vragen hoe moeilijk het is om naar dit beeld te kijken.  De patiënt geeft hierbij telkens een score van 0 tot 10.

De set oogbewegingen zullen er langzamerhand toe leiden dat de herinnering haar kracht en emotionele lading verliest.  Het wordt dus steeds eenvoudiger aan de oorspronkelijke gebeurtenis terug te denken.   In veel gevallen veranderen ook de herinneringsbeelden zelf en worden ze bijvoorbeeld waziger of kleiner.  Maar het kan ook zijn dat prettige aspecten van dezelfde situatie naa voren komen.   Een andere mogelijkheid is dat er spontaan nieuwe gedachten of inzichten ontstaan die een andere, minder bedreigende betekenis aan de gebeurtenis geven.  Deze effecten dragen er toe bij dat de schokkende ervaring steeds meer een plek krijgt  in de levensgeschiedenis van de persoon.

Video van EMDR Nederland:

 

2. Enkel voor trauma?

EMDR wordt sinds kort niet enkel ingeschakeld bij de behandeling van (grote) trauma’s maar ook bij de zogehete “kleine trauma’s”.  Verschillende werkmethoden kunnen hiervoor worden aangewend.

De tijdslijn

Als er een vermoeden is dat sleutelgebeurtenissen uit het recente of verre verleden hebben bijgedragen aan het ontstaan en het verergeren van de huidige klachten dan kan worden besloten een tijdslijn op te stellen.  Alle gebeurtenissen die een rol hebben gespeeld worden zo overzichtelijk geranschikt en vervolgens stap voor stap ontdaan van hun emotionele lading.  Let op: het gaat hierbij nooit over het veranderen van het verleden – dat kan niemand – maar wel over het veranderen van de manier waarop je NU deze gebeurtenis nog ervaart.  De onderstaande figuur illustreert dit.

Tijdslijn EMDR

Voorbeeld: Jolien durft geen boodschappen meer te doen na het meemaken van een erge paniekaanval twee weken geleden.  Na enkele oefensessies durft Jolien terug voorzichtig gaan winkelen, maar de herinnering aan de eerste paniekaanval roept toch nog steeds sterke gevoelens op.  In dit geval kan er worden gekozen voor EMDR om de herinnering aan de eerste paniekaanval van zijn emotionele lading te ontdoen.  Tenslotte kan er gewerkt worden met een positief toekomstscenario  zodat Jolien nieuwe situaties durft aan te gaan.

Voorbeeld: Mark kampt al enkele jaren met sociale angsten die zijn versterkt na een pijnlijke vechtscheiding twee jaar geleden.  Vorige week diende Mark een presentatie te geven op zijn werk.  Zijn baas was echter niet tevreden over het resultaat en sprak na de presentatie openlijk zijn twijfels uit over de capaciteiten van Mark.  Mark vatte dit aanvakelijk goed op, maar eens thuisgekomen begon hij te piekeren en erg hard te twijfelen aan zichzelf.  De volgende ochtend meldde hij zich ziek op het werk.  Aan de huisarts vertrouwde hij toe zijn collega’s en baas niet meer onder ogen te durven komen.  In dit geval kan er worden gekozen voor EMDR om bepalende herinneringen aan de scheiding en het conflict op het werk aan te pakken.  Los daarvan kan ook worden gekeken welke andere situaties als het ware “nu” nog bewijzen dat Mark “dom en zwak” is.  Hiervoor kan een rechtsomstrategie worden gebruikt.

Rechtsom

Een persoon zoals Mark kan de sterke overtuiging hebben dat hij of zij minderwaardig is.  In deze situatie kan het interessant zijn op zoek te gaan of er een aannemelijk verband is met eerdere gebeurtenissen & situaties uit het leven van deze persoon.  Indien hier voldoende evidentie voor is, kan de opdracht worden gegeven alle situaties op te lijsten in het verre en recente verleden die nu nog steeds (emotioneel) bewijzen dat deze pijnlijke kernopvatting voor deze persoon correct is.  Aan de hand van EMDR kunnen deze situaties vervolgens worden ontdaan van hun emotionele lading zodat er een genezingsproces op gang kan worden gebracht.  Deze aanpak heeft (in combinatie met cognitieve gedragstherapie) in veel gevallen een gunstige invloed op de symptomen en klachten in het heden.

3. Is EMDR een vorm van hypnose?

Neen, EMDR heeft niks met hypnose te maken.  Tijdens de EMDR- procedure behoud je ook alle controle.  Je bekijkt enkel vanuit het hier-en-nu een oorspronkelijke situatie of gebeurtenis.  De bedoeling is uiteindelijk de pijnlijke angel uit deze situatie te halen en de geblokkeerde informatie te integreren zodat er verwerking kan optreden.

Soms kan er tijdens een EMDR- sessie beladen materiaal bovenkomen dat misschien (nog) niet door de patiënt wil aangepakt worden.  De therapeut en de cliënt spreken daarom steeds een veilig stopteken af.  Ten allen tijde heb je dus als patiënt de controle om te stoppen of verder te gaan.

4. Zijn er ook nadelen?

Na afloop van een EMDR- sessie kunnen de effecten nog even doorwerken en dat is goed.  Toch kan dit in sommige gevallen de patiënt het idee geven even de regie kwijt te zijn, bijvoorbeeld als er nieuwe beelden of gevoelens naar boven komen.  Vaak is het dan een geruststelling om te weten dat dit in de regel niet langer dan drie dagen aanhoudt.

Daarna is er als het ware een nieuw evenwicht ontstaan.  Het is aan te bevelen dat de patiënt een dagboekje bijhoudt en opschrijft wat er naar boven komt.  Deze dingen kunnen dan in de volgende zitting worden besproken.

5. Veeleisende training

Om EMDR op een gepaste manier te kunnen uitvoeren dienen therapeuten een doorgedreven training te volgen aan één van de erkende trainingsinstellingen.  Voor EMDR België wordt dit georganiseerd door het erkende opleidingsinstituut Integrativa.  Enkel psychologen en artsen kunnen de EMDR- opleiding volgen.

Zelf heb ik mijn beide levels (Level I en Level II) afgerond en volg ik nog steeds tal van supervisies en intervisies om mijn vaardigheden op peil te houden.  Ik ben tevens actief in het comité interne communicatie en professionalisering van EMDR België.

Erkend opleidingsinstituut –  http://www.integrativa.be
Officiële website – http://www.emdr-belgium.be/

6. Onderzoek

In 2014 bestonden er reeds 7 grote meta-analyses, meer dan 30 randomized controlled trials, +20 niet non-randomized studies, studies omtrent de verschillende verklaringsmodellen van EMDR en nog veel meer.

Voor een volledig overzicht van de belangrijkste onderzoeken omtrent EMDR kan je de website van EMDRIA raadplegen: http://emdrresearchfoundation.org/index.php/for-professionals/emdr-therapy-bibliography

 


[1] De therapeut kan ook gebruik van andere bilaterale stimuli zoals klikjes in een hoofdtelefoon of tikjes (taps).