Wat zijn paniekaanvallen en waarom blijf ik er krijgen?

Laatste update (update 02): 06/02/2015
Spellingsfoutje gevonden en/of extra vraag? Laat het met weten => info@angstvrij.be

Wat is een paniekaanval eigenlijk?

Een paniekaanval is eigenlijk een sterke en plotse opstoot van intense angst gedurende een (relatief) korte periode.  Deze aanval kan “terecht” zijn of “onterecht”.  In het eerste geval wordt er een hevige angst gevoeld in een situatie waarin er duidelijk sprake is van reëel gevaar.  Voorbeelden kunnen zijn: een brand, een verkeersongeval, een natuurramp, een overval, … in deze situaties wordt onze oeroude alarmcentrale in onze hersenen met recht en rede geactiveerd. Deze centrale zorgt ervoor dat het lichaam in een mum van tijd een enorme hoeveelheid energie produceert die nodig is om de vecht/vlucht- respons in werking te stellen.  Die respons stelt ons in staat correct op gevaar te reageren door ofwel in de aanval te gaan, of wel het hazenpad te kiezen.  Altijd handig als de keuken afbrandt dus! 😀

bron foto: lifeorganizers.com

Bron foto: lifeorganizers.com

Alle hens aan dek …

Om ons te beschermen stuurt de alarmcentrale signalen uit naar verschillende delen van het lichaam: het hart krijgt de opdracht sneller te slaan zodat er meer bloed (lees: zuurstof) kan worden rondgepompt in het lichaam.  Deze zuurstof is namelijk nodig om de spieren op volle toeren te laten draaien.  De zintuigen worden ook op scherp gesteld om beter de omgeving af te kunnen zoeken op potentieel gevaar. Dit wordt ook als hyperalertheid / hyperarousal beschreven in de literatuur.  Het organisme bevindt zich namelijk in een verhoogde en verscherpte staat van alertheid en zoekt (scant) daarbij voortdurend de omgeving af naar gevaar. Tenslotte worden ook sommige andere systemen geremd zoals de spijsvertering.  Dit zorgt er voor dat dieren in nood zich soms ontlasten – hierdoor maken ze zich lichter en kunnen ze sneller vluchten.  Dit is trouwens ook opgenomen in ons dagelijks taalgebruik: een broekschijter is volgens de publieke opinie namelijk iemand die erg bang is.  Er bestaat fysiologisch gezien dus een verband.

Foto bron: https://louellamd.wordpress.com/

Foto bron: https://louellamd.wordpress.com/

Als paniek komt/kwam als een dief in de nacht …

Uiteraard hoeven we in deze moderne tijd niet onmiddellijk meer te vrezen dat er een of ander roofdier de tanden in ons wil zetten dus veel zal de reutemeteut niet moeten worden opgestart.  Echter, door allerlei stressoren, maatschappelijke factoren, genetische gevoeligheden en/of moeilijke gebeurtenissen, … (deze lijst is oneindig) kan het gebeuren dat iemand – zonder dat er écht sprake van fysiek gevaar is – toch plots een paniekaanval op zijn bord krijgt.  Soms is er daarbij sprake van één of andere aanleiding, maar bij de meeste mensen komt deze aanval als een dief in de nacht.  Wat er dan gebeurt is dat de angstrespons wordt aangezet, zonder dat er voor de persoon in kwestie ergens een duidelijk aanwijsbare reden kan worden aangeduid.  Dit maakt mensen natuurlijk enorm bang, aangezien dit voor hen een plots verlies aan controle inhoudt.  Veel mensen vertellen me dan ook dat na hun eerst aanval hun leven nooit meer hetzelfde is geweest en dat ze hun “onschuld” en “luchtigheid” om het “leven onbezonnen te leven” leken te zijn kwijtgeraakt.  Dat laatste is gelukkig maar een indruk.  (Misschien een sterke indruk, maar desalniettemin een valse indruk).

Goed, de angstrespons wordt op één of andere manier aangezet, maar wat dan?  Wel, al de bovenvermelde fysiologische processen uit ons voorbeeld worden ook in gang gezet maar nu ZONDER dat het voor jou duidelijk is wat nu in godsnaam het probleem is.  Het hart begint sneller te slaan, de bloeddruk stijgt en er wordt meer bloed naar de spieren gepompt.  Resultaat?  Stramme of pijnlijke spieren, tintelingen (bloed stroomt naar de uiteinden van vingers & tenen), beven of trillen (= dierlijke reflex om spanning af te drijven), druk op de borst, gevoelens van ademnood, ijlheid (door plotse O2 / CO2 schommelingen) en/of bijkomende gevoelens van onwerkelijkheid (verscherpte zintuigen, hyper-alertheid); gevoelens niet te kunnen (door)slikken (in de literatuur beschreven als globus hystericus), misselijkheid, zin om naar toilet te lopen of het gevoel de blaas niet te kunnen controleren … (zie bovenaan – lamleggen spijsverteringssysteem)

Deze beschrijving is trouwens verre van compleet.  Elke angstlijder heeft namelijk zijn of haar specifieke set aan symptomen.  Sommigen hebben ze bijna allemaal, terwijl anderen er slechts enkelen hebben die zeer sterk doorkomen.  Gelukkig zegt de hoeveelheid symptomen (en hoe lang je ze al hebt) NOOIT iets over de ernst van je toestand, aangezien ze in wezen allemaal COMPLEET onschuldig zijn.  Zeer overtuigend, dat wel, maar ONSCHULDIG.

Het kernprobleem bij paniekaanvallen …

Het kernprobleem bij mensen die regelmatig paniekaanvallen hebben is dat de hyperalertheid van hun systeem tegen zich begint te keren.  Aangezien het gevaar niet in de omgeving kan worden gesitueerd, gaat dit intelligent mechaniekje het gevaar maar gaan zoeken binnen het lichaam  (vaak wordt dit natuurlijk ook gekoppeld aan de situatie waarin je de eerste aanval kreeg, waardoor je nu waarschijnlijk supermarkten vermijdt of plaatsen waar je het GEVOEL hebt niet weg te kunnen en/of niet in veiligheid kan worden gebracht).  Hierdoor ontstaat al snel ANGST voor de ANGST.  De symptomen zijn immers voor de angstlijder dusdanig indrukwekkend – en lijken soms zo OUT OF THE BLUE op te komen – dat de SYMPTOMEN ZELF door de alarmcentrale  worden bestemd als zijnde gevaarlijk.

Hierdoor wordt de alertheid verhoogd voor deze symptomen en wordt de aandacht steeds meer op het lichaam gericht.  De meest beschreven gedachten zijn dan: “ik ga alle controle verliezen (en mezelf belachelijk maken)”, “ik ga doodgaan!”, “Help, ik heb mensen rond me nodig die me naar het ziekenhuis kunnen brengen, want ik krijg een hersenbloeding”.  “Dit is het begin van het einde”.  In de psychologie omschrijven we deze gedachten als CATASTROFALE COGNITIES (=gedachten) / INTERPRETATIES.  Omdat er in feite geen enkele duidelijke oorzaak kon gevonden worden in de omgeving, probeert ons hoger-gelegen “rationele brein” de vreemde sensaties te benoemen/bemeesteren van het lager-gelegen “reptielenbrein”.  Deze gedachten zijn echter VALSE GEDACHTEN … ze hebben namelijk GEEN ENKELE WERKELIJKE GROND, omdat het mislukte interpretatiepogingen zijn van een breinlaagje dat pas veel later in de evolutie van onze menselijke soort erbij is gekomen.

Paniekaanvallen: ontzettend overtuigende cinema van ons brein …

Desalniettemin geloven panieklijders deze gedachten omdat de bijhorende gevoelens en sensaties ENORM OVERTUIGENDD zijn (ze dienen immers de overleving!).    Bijgevolg zullen ze een enorme aversie ontwikkelen voor het opnieuw krijgen van deze gevoelens omdat deze gedachten en/of situaties een stempel van gevaar hebben meegekregen. Iemand die lijdt aan paniekaanvallen zal dan ook allerlei strategieën gaan ontwikkelen om het krijgen van deze gevoelens te vermijden.  Hij/zij zal dan niet meer naar de supermarkt gaan, het vliegtuig niet meer nemen, … in de hoop deze vreselijke gevoelens van hopeloosheid nooit meer te hoeven mee te maken.  Maar het kan ook een pak subtieler … een leuke job wordt plots opgezegd en er wordt misschien wel een relatie beëindigd omdat hij/zij zich precies niet meer zo goed voelt bij deze partner (terwijl er fundamenteel niks mis was met deze relatie).

Door dit te doen krijgt je brein echter de sterke indruk dat er WERKELIJK iets mis is met al deze situaties waardoor tenslotte de angst zich in stand blijft houden zonder dat je eigenlijk nog weet wat er aan de hand is. De angst loopt dan uit de hand en overheerst heel het leven van de angstlijder.  Het is in dit geval dat we in de psychologie spreken over een zogeheten “paniekstoornis”:

DSM IV Definitie Paniekstoornis met/zonder agorafobie

A. Zowel (1) als (2) zijn van toepassing:

  1. Herhaalde onverwachte paniekaanvallen.
  2. Minimaal één van de aanvallen is gevolgd door minstens één maand met minstens één van de volgende criteria:
    1. Aanhoudende zorg over nieuwe aanvallen.
    2. Zorg over implicaties of gevolgen van de aanval (bijvoorbeeld de macht over zichzelf verliezen, een hartaanval krijgen, gek worden).
    3. Een duidelijke verandering in gedrag in relatie tot de aanvallen.
  • B. Het optreden van agorafobie.
  • C. De paniekaanvallen zijn niet het gevolg van een somatische aandoening of van het innemen van een substantie (bijvoorbeeld drugs of medicijnen).
  • D. De paniekaanvallen zijn niet uitsluitend het gevolg van een andere psychische aandoening, bijvoorbeeld de sociale fobie (bijvoorbeeld blootstelling aan gevreesde sociale situaties), specifieke fobie (bijvoorbeeld blootstelling aan een specifiek fobische situatie), obsessieve-compulsieve stoornis (bijvoorbeeld blootstelling aan vuil van iemand met smetvrees), posttraumatische stressstoornis (bijvoorbeeld als gevolg van prikkels die gekoppeld zijn aan een ernstige stressfactor) of separatieangst (bijvoorbeeld als reactie op het verlaten van huis of gezinsleden).

Voor de paniekstoornis zonder agorafobie gelden de volgende criteria:

A. Zowel (1) als (2) zijn van toepassing:

  1. Herhaalde onverwachte paniekaanvallen.
  2. Minimaal één van de aanvallen is gevolgd door minstens één maand met minstens één van de volgende criteria:
    1. Aanhoudende zorg over nieuwe aanvallen.
    2. Zorg over implicaties of gevolgen van de aanval (bijvoorbeeld de macht over zichzelf verliezen, een hartaanval krijgen, gek worden).
    3. Een duidelijke verandering in gedrag in relatie tot de aanvallen.
  • B. Afwezigheid van agorafobie.
  • C. De paniekaanvallen zijn niet het gevolg van het innemen van een substantie (bijvoorbeeld drugs of medicijnen) of een somatische aandoening.
  • D. De paniekaanvallen zijn niet uitsluitend het gevolg van een andere psychische aandoening, bijvoorbeeld de sociale fobie (bijvoorbeeld blootstelling aan gevreesde sociale situaties), specifieke fobie (bijvoorbeeld blootstelling aan een specifiek fobische situatie), obsessieve-compulsieve stoornis (bijvoorbeeld blootstelling aan vuil van iemand met smetvrees), posttraumatische stressstoornis (bijvoorbeeld als gevolg van prikkels die gekoppeld zijn aan een ernstige stressfactor) of separatieangst (bijvoorbeeld als reactie op het verlaten van huis of gezinsleden).

Paniekstoornis … is het een ziekte?

Nu, paniekstoornis klinkt als een “ziekte” die heel je leven heeft verkloot en waar je nul controle over hebt, maar vergis je niet … het is helemaal geen “aandoening” hoor!  “No matter what” de farmaceutische industrie ons wil doen laten geloven … het is geen aandoening!  Het is WEL een puur-natuur-defensiesysteem dat ooit geactiveerd is geworden en dat vervolgens zichzelf in stand is gaan houden door de manier waarop JIJ denkt en JIJ je gedraagt in de hoop deze vreselijke gevoelens niet meer te hoeven ervaren.  De paniek blijft bestaan omdat je eigenlijk ontzettend veel belang hecht aan iets waar je helemaal geen belang aan hoeft te hechten.  Angst zorgt vaak voor een ontzettend realistisch toneel met overtuigende acteurs die de lijder er wenst van te overtuigen dat er werkelijk gevaar heerst … terwijl het gewoon altijd een zeer-goed-fictiereeks betreft.

Tot slot nog even een lijst met bekende (en geheel onschuldige) symptomen:

  • Zweten
  • Beven
  • Trillen
  • Pijn in spieren / stramme spieren
  • Gevoelloosheid
  • Onaangename druk (op de borst bv)
  • Gevoelens van ademnood (sensatie van een dichtgeknepen keel)
  • Droge mond en slikproblemen
  • Misselijkheid
  • Buikkrampen & noodzaak voelen om naar toilet te lopen
  • Gevoelens flauw te vallen
  • Idee te stikken
  • Ijl gevoel
  • Wazig zicht
  • Verscherpte en/of verstoorde waarneming van je omgeving
  • Onwerkelijkheidsgevoelens
    Derealisatie: het gevoel dat de wereld rond je niet echt is,
    Depersonalisatie: gevoel dat je eigen lichaam / lichaamsdelen / geest niet dat van jou is (terwijl je wel weet dat dit eigenlijk een vreemd idee is).
  • Idee gek te worden, dood te gaan, controle te verliezen, te zullen stikken, hartaanval te krijgen, hersenbloeding te krijgen, vreselijke ziekte te hebben gekregen, …

Heb je vragen over jouw symptomen?  Twijfel je over een bepaald symptoom?
Stuur me dan een mailtje op info@angstvrij.be en we bekijken het samen.