Tagarchief: oorzaken van angst

Ligt de Oorzaak van Angst in mijn Jeugd?

Een groot deel van de oorzaken of versterkende factoren gelinkt aan angstproblemen liggen – sorry voor het cliché – inderdaad in het verleden.

Nu, soms zijn deze oorzaken vrij duidelijk aanwijsbaar (bv: een grote en ingrijpende gebeurtenis of verandering in je leven meemaken), maar meestal zijn de oorzaken die geleid hebben tot een angstprobleem een pak vager en moeilijker te vatten.

Dat laatste wil echter niet zeggen dat er geen oorzaken in het verleden zouden liggen. De zoektocht is gewoon niet op een juiste manier ondernomen en te eng gericht op het traceren van  ‘grote en duidelijke gebeurtenissen’ die rechtstreeks gelinkt zijn aan de angst van vandaag.

Echter, bij veel mensen ontbreekt deze link:

“Hoe kan dat toch? Ik heb toch nooit problemen gehad met autorijden? Ik ben toch nooit overvallen geweest in een vliegtuig? Ik heb toch altijd een bus durven nemen of mensen durven aanspreken?”

Een rechtstreekse zoektocht brengt dus meestal weinig tot geen zoden aan de dijk. Maar waar moeten we de oorzaken dan wel vinden?

Wel, in plaats van te blijven graven naar DE oorzaak, is het relevanter onze schijnwerper even te richten op enkele andere aspecten van onze levensloop. Ik heb het specifiek over de manier waarop mensen met jou en met elkaar zijn om gegaan in het verleden:

  • Voortdurend kritiek of opmerkingen krijgen
  • In een gezin leven waar je je het vijfde wiel aan de wagen hebt gevoeld
  • Op school gepest worden of te maken hebben gekregen met kwetsende leerkrachten
  • Gemanipuleerd worden of emotioneel onder druk worden gezet (uitgesproken of zeer subtiel)
  • Voortdurend tussen ruziënde ouders hebben geleefd (hoeft zelfs niet eens fysieke agressie te zijn geweest, roepen en schelden is even kwetsend en beangstigend)
  • Voor een (psychisch) zieke ouder hebben moeten zorgen
  • Niet aanvaard worden & uitgesloten worden

Daarnaast kunnen het ook positieve zaken zijn, die er nooit of weinig zijn geweest:

  • Gebrek aan verbondenheid, liefde, ondersteuning en positieve aanmoediging
  • Geen grenzen (‘het maakte allemaal niet uit wat ik deed of niet deed, er was toch nooit iemand thuis’)
  • Geen eigen plaats kunnen/mogen hebben en nooit jezelf kunnen/mogen zijn
  • Geen klankbord hebben gehad voor de eigen gevoelens en alles voor jezelf houden omdat je dacht dat je iemand zou storen of lastig vallen …
  • Niet zelfstandig dingen mogen ondernemen

Bovenstaande lijst is verre van compleet, maar het geeft je wel al een goed idee rond wat er vaak speelt bij de ontwikkeling van angst.

We hebben trouwens de sterke neiging om de impact van deze oorzaken te minimaliseren. Immers: “waar klagen wij allemaal toch over? We zijn toch niet als kindsoldaat overgeleverd geweest? En … iedereen maakt toch al eens wat dingen mee?”

Maar ik kan je verzekeren … de impact van vele kleine druppeltjes doet uiteindelijk ook de emmer overlopen … en of die emmer nu overloopt van een éénmalige bankoverval, of van het jarenlang leven in een bepaald familiesysteem … vol is vol.

Conclusie

Wil ik nu met dit artikel zeggen dat de oorzaken van angst altijd en overal in het verleden liggen? Neen, natuurlijk niet. Bij iedere persoon dient apart te worden gekeken wat zijn/haar angst onderhoudt. In enkele gevallen zijn er namelijk aanwijsbare medische redenen voor het plots opkomen van angst.  Eenvoudige, medische opvolging zorgt dan voor mirakelen waar een psycholoog niks kan tegen beginnen.

Daarnaast zijn er mensen die kort in hun leven angst ontwikkelen, naar aanleiding van een intense periode in hun leven. Dat bestaat ook!

Echter, bij een groot pak van de mensen liggen de kaarten een pak subtieler en vager. De reden voor die vaagheid is eigenlijk te wijten aan onze tendens om deze oorzaken te negeren en te minimaliseren onder het mom dat ‘iedereen wel eens iets meemaakt’.

Maar hoe je het draait of keert … deze ervaringen kunnen tot op de dag van vandaag een belangrijke invloed uitoefenen en mee het ontstaan of het verergeren van je angst verklaren.

In welke categorie je ook valt, het loont de moeite jezelf de vraag te stellen hoe mensen met jou & je gevoelens zijn omgegaan. Zijn er situaties geweest wanneer je je alleen hebt gevoeld en niet begrepen? Ben je gepest geweest of uitgesloten? Heb je actief dingen mogen ondernemen? Heb je structuur meegekregen of diende je alles alleen uit te vlooien? Heb je het gevoel gehad verantwoordelijk te zijn voor één of meerdere ouders? Voelde je je schuldig toen je alleen ging wonen met je lief?

Enkele relevante boeken (Engels)

In het Engels zijn er op dit vlak enkele interessante boeken verschenen die meer inzicht kunnen bieden. Ik wil met deze boeken geenszins de indruk wekken dat de ouders altijd en overal de ‘schuldigen’ zijn in dit verhaal. In zeer veel gevallen gaat het om een ongelukkige samenloop van omstandigheden en soms liggen ervaringen met leeftijdsgenoten of leraars aan de basis van een sluipend, onveilig gevoel.

Volgende boeken dienen dus enkel ter inspiratie en zijn dus verre van exhaustief. Ze gaan meestal over de meest toxische van alle relaties … deze van een kind met zijn zelfingenomen ouder. De boeken kunnen ook interessant zijn voor mensen die een jarenlange relatie hebben gekend met een persoon met narcistische trekken.

Gedragstherapie Werkt Niet bij Mij … Ben ik Nu Gedoemd?

Op de website van de VRT vond ik deze week een artikeltje terug rond angstproblemen, meer bepaald specifieke fobieën (bv: spinnenangst). De aanpak bij voorkeur is daarbij gedragstherapeutisch, namelijk het opzetten van blootstellingsexperimenten:

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/04/09/fobieen–wanneer-de-angst-te-groot-wordt/

Aan de hand van zo’n oefeningen (exposure) kan gaandeweg het brein leren dat de verwachte ramp niet optreedt. Exposure levert goede resultaten op wanneer het in combinatie wordt gegeven met goede psychoeducatie (uitleg over angst) en een aantal oefeningen die mensen leren hun gedachten – of beter nog catastrofale interpretaties van de gevreesde situatie – onder de loep te nemen en te veranderen.

De Eeuw van Cognitieve Gedragstherapie – Goed en Slecht Nieuws …

Het goede nieuws is, dat een aantal mensen heel goed reageert op cognitieve gedragstherapie. Het slechte nieuws echter … en dat kan je ook lezen in het artikel … is dat er ook een groot aantal mensen rondlopen waarbij deze standaardinterventies niet of niet genoeg helpen. Maar wil dit zeggen dat het dan onmogelijk is er vanaf te geraken? Want dat is vaak de interpretatie die deze grote groep van “onbehandelbare” cliënten dreigt te geloven na het bezoeken van tig gedragstherapeuten.

Het antwoord is simpelweg: neen.

Het slechte nieuws echter … en dat kan je ook lezen in het artikel … is dat er ook een groot aantal mensen rondlopen waarbij deze standaardinterventies niet of niet genoeg helpen. Maar wil dit zeggen dat het dan onmogelijk is er vanaf te geraken? Want dat is vaak de interpretatie die deze grote groep van “onbehandelbare” cliënten dreigt te geloven na het bezoeken van tig gedragstherapeuten.

CGT is op dit moment inderdaad de meest onderzochte therapie. Klopt. Maar dat wil niet zeggen dat het ook de meest effectieve therapie is om alle angstproblemen aan te pakken.

Cognitieve gedragstherapie levert zeker zijn bijdrage, wanneer we inwerken op factoren die de angst onderhouden, maar het zegt ons weinig tot niks over het aanpakken van de onderliggende oorzaken, terwijl hier toch al heel wat over gepubliceerd is.

Therapieën zoals EMDR werken actief in op de oorzaken die de angst triggeren

Door de komst van therapieën zoals EMDR – en het stijgend aantal onderzoeken rond bijvoorbeeld de rol van pijnlijke herinneringen – is het mogelijk eindelijk iets te doen aan de oorzaken van de angst.

Door aan de oorzaken van je angst te werken kan je de angstrespons bij de wortel aanpakken waardoor het niet meer nodig is huiswerkoefeningen te gaan doen om de angst te leren uitdoven.

EMDR (en andere memory reconsolidation therapieën) gaan tenslotte ook verder dan het werken rond pijnlijke herinneringen in het verleden. Het kan perfect ingeschakeld worden om gevreesde rampen van hun emotionele lading te doen bij paniekaanvallen, vreselijke doemscenario’s die opborrelen bij mensen met OCS naar 0 te brengen, helpen in het installeren van veilige hechtingservaringen bij complex trauma en zelfs gevoelens van diep wantrouwen naar anderen aan te pakken en te integreren.

Want angst voor vliegtuigen is soms … inderdaad … een eenvoudige fobie … maar het kan ook verwijzen naar iets geheel anders. Blootstelling aan ‘reizen’ zal dan de angst niet doen laten verdwijnen, want het is slechts het topje van de ijsberg.

Meer weten over oorzaken van angst?

Check dan deze artikel-reeks:

  1. https://angstvrij.be/website/wat-is-de-oorzaak-van-mijn-angst-deel-13-de-snelkookpan/
  2. https://angstvrij.be/website/wat-is-de-oorzaak-van-mijn-angst-deel-23-langzaam-gestoofd/
  3. https://angstvrij.be/website/wat-is-de-oorzaak-van-mijn-angst-niet-alle-wonden-zijn-zichtbaar-deel-33/

Conclusie

Er is meer in het leven dan cognitieve gedragstherapie. Natuurlijk is het een te overwegen aanpak, met tal van voordelen en onderbouwd wetenschappelijk bewijs.  Maar laat ons niet zover gaan dat het de enige aanpak is om iets te doen aan angst.

Nieuwe therapieën (zoals EMDR) bieden namelijk relevantere en interessantere perspectieven om niet enkel de onderhoudende, maar ook de veroorzakende factoren aan te pakken.

Met andere woorden: er is dus altijd hoop!